Monday, December 10, 2012

उस्तै छ महिलामाथिको ‘हिंसा’ @ The Universal times


उस्तै छ महिलामाथिको ‘हिंसा’
यमुना अर्याल (काफ्ले)
2069/8/25
महिला हिंसामा सबैभन्दा बढी जनजाति महिलाहरु पीडित भएको एक तथ्याङकले जनाएको छ । घरेलु हिंसामा १ सय २९ जनजाति महिला पीडित भएको देखाइएको छ । यसैगरी दोश्रो� स्थानमा १ सय २५ दलित महिला घरेलु हिंसामा परेका छन् । ओमेन्स रिहेबिलिटेसन सेन्टर (ओरेक) संस्थाले महिला हिंसा सम्बन्धी गरेको अध्ययन प्रतिवेदनले उक्त� तथ्य सार्वजनिक गरेको हो । तीन वर्ष अघि निमार्ण गरिएको घरेलु हिंसासम्बन्धी ऐनले ‘घरपरिवार आफन्तजनबाट नै हुने शारीरिक, मानसिक, आथिर्क, यौनिक तथा सामाजिक यातना’लाई घरेलु हिंसाको प्रकृतिका रुपमा लिइएको छ । नोभेम्बर २५ मा� महिला हिंसा विरुद्धको दिवस, नोभेम्बर २९ मा महिला मानवअधिकार रक्षक दिवस, डिसेम्बर १ विश्व एड्स दिवस, डिसेम्बर १० मानवअधिकार दिवस मनाउने गरिन्छ । यी महत्वपूर्ण दिनहरुमा समेत महिलाहरु हिंसामुक्त हुन सकिरहेका छैनन । 
अर्को एक� अध्ययनले हरेक पाँच महिलामध्ये कम्तीमा दुई जना महिला� कुनै न कुनै प्रकारको हिंसाको मारमा पर्ने गरेको देखाएको छ । महिला भएकै कारण महिला माथि गरिने शारीरिक, मानसिक, सामाजिक तथा वौद्धिक शोषण ,दमन, यातना र दुव्र्यवहार नै महिलामाथि हुने हिंसा हो । खासगरी महिलामाथि शारीरिक, मानसिक संवेगात्मक, आर्थिक र र यौनजन्य हिंसा बढी मात्रामा हुने गरेका छन ।�� महिलामाथि� बोक्सीको आरोप, अपहेलना, सम्बन्ध विच्छेद, बहुविवाह, बालविवाह, दाइजो प्रथा, कुटपिट, गालीगलौज, , यातना, तिरस्कार, , जवरजस्तीकरणी गर्ने जस्ता हिंसा नियमित जसो हुने गरेका विभिन्न अध्ययनहरुले देखाएका छन । अन्य भेगको तुलनामा तराई क्षेत्रमा महिला हिंसाको शृखला निकै डरलाग्दो रुपमा देखिएको छ । महिला हिंसा विरुद्धको दिवस मनाइरहँदासमेत तराईमा महिलामािथको हिंसा रोकिएको छैन । 
सन् १९६० मा डोमिनिकन रिपब्लिक अधिनायक राफेल टुजिलोद्धारा अधिनायकवादको अन्त्यका लागि सङर्घषरत मिराबेल दिदी बहिनी (पात्रिया, मिनेरवा र मारिया टेरेसा) को� नोभेम्बर २५ का दिन हत्या गरिएको दिनको सम्झना गर्दै हरेक वर्षको नोभेम्बर २५ लाई महिला हिंसा विरुद्धको दिवसको रुपमा महिला अधिकारवादीहरुले विश्वव्यापी रुपमा मनाउँदै आएका छन । दक्षिण अमेरिकी मुलुक कोलम्बियाको राजधानी बोगोटामा जुलाई सन् १९८१, १८ देखि २० सम्म भएको� ”महिलामाथि हुने हिंसा अन्त्य” अभियानको सम्मानस्वरुप महिला हिंसा विरुद्धको अभियान अघि बढेको हो । यही अवधारणालाई सयुक्त राष्ट्रसंघले सन्� १९९९ मा आधिकारिक रुपमै मान्यता प्रदान गरिसकेपश्चात विश्वव्यापी रुपमै मान्यता पाउँदै आएको छ । नेपालमा पनि हरेक वर्षको नोभेम्बर २५ का दिनलाई महिला हिंसा विरुद्धको अभियानको रुपमा मनाउन थालिएको छ । 
‘महिलालाई महिला भएकै कारणले होच्याउने, अपमान गर्ने, पीडा दिने, दाइजो कम ल्याएको वा नल्याएको कारणले� दुःख दिने, मानसिक तथा शारिरीक चोट पु¥याउने, यौन शोषण गर्ने� जस्ता कार्यहरुलाई महिलामाथि हुने हिंसा’ भनिन्छ । अधिकारकर्मीहरुले बर्गीकरणको शैलीमा महिलामाथि हुने हिंसालाई परिभाषित गरेका छन जसमा ‘धर्म र संस्कृतिको आधारमा महिलामाथि हुने हिंसालाई सास्कृतिक हिंसा’, ‘महिला भएकै कारणले� भेदभाव गर्ने, नपढाउने, बिरामी भए भने औषधी उपचार नगर्ने, अपशब्द बोल्ने, धम्क्याउने, होच्याउने, हेला गर्ने, दाइजो ल्याएन भनेर हेप्ने जस्ता मानसिक रुपले महिलालाई पुर्याउने पीडालाई मानसिक हिंसा’ ,‘इच्छा विपरीत जबर्जस्ती यौनांगहरु छुने, जिस्क्याउने, सिटी बजाउने, बेश्यावृर्तिमा लगाउने, बलात्कार, यौनशोषण� लगायतका दुव्र्यवहारलाई यौनिक हिंसा’ तथा ‘बोक्सीको आरोप, चरित्रमाथि आरोप, कामको बोझ, कामको मूल्य नदिने, असमान ज्याला, बालविवाह लगायतका कामबाट महिलामाथि गरिने दुव्र्यवहारलाई सामाजिक हिंसा’ भनिएको छ । 
महिलामाथि हुने हिंसाका यी कुनै न कुनै� स्वरुपबाट हरेक दिन कुनै न कुनै महिला पिडित बनिरहेका छन । महिला पुनस्र्थापना केन्द्र� (ओरेक नेपाल) ले महिला हिंसा विरुद्धको १६ दिने अभियान थालनी गर्नुपूर्व सार्वजनिक गरेको तथ्यांक हेर्ने हो भने पनि महिलामाथको हिंसाले विकराल रुप लिदैँ गएको स्पष्ट रुपमा देखिन्छ । ओरेकले गत जुलाई २०११ देखि जुन २०१२ सम्म गरेको अनुसन्धानका क्रममा उक्त अवधिमा १५८१ वटा महिलामाथि हिंसा भएको पाइयो । घरेलु हिंसाबाट सबैभन्दा बढी महिला पिडित भएका छन ,घरेलु हिंसामा पनि १०१९ जना महिलामाथि घरेलु हिंसा भएको पाइएको छ । यसमा ७९ प्रतिशत महिलाहरु आफ्नै श्रीमानबाट , २१ प्रतिशत घरपरिवारका अन्य सदस्यहरुबाट पिडित बनिरहेका छन ।� महिलाले घरेलु हिंसापछि सबैभन्दा बढी सामाजिक हिंसा भोगेको तथ्याकमा उल्लेख गरिएको छ� । १६ प्रतिशत महिलाहरु सामाजिक रुपमा पिडित बनेका छन । 
महिला हिंसाका दृष्टिकोणले पूर्वाअञ्चल विकास क्षेत्र अन्य क्षेत्रको तुलनामा निकै अगाडी देखिएको छ । सोही अवधिमा� ११० जना महिलाहरु बलात्कृत भएका छन् भने ३६ जनामाथि बलात्कारको प्रयास भएको छ । बलात्कारका घटनामा ५ प्रतिशत आफ्नै श्रीमानबाट,� ६ प्रतिशत साथीसंगीबाट, १६ प्रतिशत सम्बन्ध नभएका व्यक्तिहरुबाट ,१६ प्रतिशत घरपरिवारका सदस्यहरुबाट तथा ५७ प्रतिशत छिमेकीहरुबाटै बलात्कारको शिकार भइरहेको तथ्यांकमा उल्लेख गरिएको छ ।� यो वर्ष पनि� ६३ जना महिलामाथि यौनिक हिंसा भएको पाइएको छ । जसमा� ४३ प्रतिशत यौनिक हिंसाका घटना महिलाले साथी ठानेका र प्रेम सम्बन्ध भएका विश्वासिला व्यक्तिहरुबाटै हुने गरेका छन । अनुसन्धानको सोही अवधिमा� २८ जना महिलाको निर्मम हत्या गरिएको छ� भने� १८ जना महिलामाथि हत्याको प्रयास समेत भएको पाइएको छ । सोही अवधिमा� २५ जना महिला बेचबिखनमा परेका छन भने� ८ जना महिलामाथि� ललाईपखाई वा प्रलोभनमा पारी बेचबिखनको प्रयास समेत भएको पाइएको छ ।
२ जना महिलाको अवस्था अज्ञात छ भने ९ जना महिलाहरु आफ्नै�� घरपरिवारका� सदस्यबाट अलपत्र पारिएको छ । आरेक नेपालले गरेको अनुसन्धान र अनुसन्धानबाट प्राप्त विभिन्न� तथ्यांकलाई आधार मान्ने हो भने� १६–२५ वर्ष उमेर समुहकमा महिलाहरु अत्याधिक मात्रामा हिंसामा पर्ने गरेका छन । साक्षरता भएका पनि करिब� ७८ प्रतिशत महिलाहरु ह्रिसाको शिकार बनेका छन भने� २२ प्रतिशत निरक्षर महिलामाथि पनि� हिंसा भएको पाइएको छ । अविवाहितको तुलनामा विवाहित महिलामाथि हुने हिंसाको स्वरुप निकै डरलाग्दो देखिएको छ । ८० प्रतिशत विवाहित महिलाहरु हिंसाबाट पिडाभएको तथ्यांकमा उल्लेख छ । विवाह पश्चात श्रीमानबाट गरिने हिंसा निकै डरलाग्दो रुपमा देखिएको छ । 
नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ को भाग ३ को धारा १२ मा समानताको हकको व्यवस्था गरिएको छ । जसमा सबै नागरिक कानूनको दृष्टिमा समान भएको र कसैलाई पनि कानूनको समान संरक्षणबाट वञ्चित नगरिने उल्लेख गरिएको छ । साथै,� सामान्य कानूनको प्रयोगमा कुनै पनि नागरिकमाथि धर्म, वर्ण, लिङ्ग, जात, जाति,उत्पत्ति, भाषा वा वैचारिक आस्था वा ती मध्ये कुनै कुराको आधारमा भेदभाव नगरिने,� राज्यले नागरिकहरूका बीच धर्म, वर्ण, जात, जाति, लिङ्ग, उत्पत्ति, भाषा वा वैचारिक आस्था वा ती मध्ये कुनै कुराको आधारमा भेदभाव नगर्ने, समान कामका लागि महिला र पुरुषका बीच पारिश्रमिक तथा सामाजिक सुरक्षामा भेदभाव नगर्ने भनिएको छ । त्यस्तै धारा २० मा महिलाको हकको व्यवस्था गरिएको छ जसमा महिला भएकै कारणबाट कुनै पनि किसिमको भेदभाव नगर्ने,� प्रत्येक महिलालाई प्रजनन स्वास्थ्य तथा प्रजनन सम्बन्धी हक प्रदान गरिने, कुनै पनि महिला विरुद्ध शारीरिक, मानसिक वा अन्य कुनै किसिमको हिंसाजन्य कार्य नगर्ने , र त्यस्तो कार्य कानूनद्वारा दण्डनीय हुने भनिएको छ । साथै,� पैतृक सम्पतिमा छोरा र छोरीलाई समान हक हुने व्यवस्था समेत गरिएको छ ।� धारा २९ मा शोषण विरुद्धको हकको व्यवस्था गरिएको छ जसमा प्रत्येक व्यक्तिलाई शोषण विरुद्धको हक हुने ,प्रथा, परम्परा र प्रचलनको नाममा वा कुनै पनि किसिमले कसैलाई शोषण गर्न नपाइने� ,मानिसलाई बेच–बिखन गर्न, दास वा बाँधा बनाउन नपाइने तथा� कसैलाई पनि निजको इच्छा विरुद्ध काममा लगाउन नपाइने व्यवस्था छ� ।� .
महिलामाथि हुने हिंसा विरुद्धको अन्र्तराष्ट्रिय दिवस नेपालमा पनि बिभिन्न जनचेतनामुलक कार्यत्र,mमको आयोजना गरी १६ दिनसम्म मनाउने गरिन्छ । महिला अधिकारको क्षेत्रमा कार्यरत सस्था ओरेक नेपालको� एक अध्ययन अनुसार नेपालका महिलाहरु सबैभन्दा बढी आफ्नै श्रीमानबाट� पिडित हुने गरेको तथ्य सार्वजनिक भएको छ । प्रत्येक वर्ष नोभेम्वर २५ देखि डिसेम्बर १० सम्म अर्थात १६ दिन महिला हिंसा विरुद्ध बिभिन्न दबाब तथा चेतनामुलक कार्यक्रमको आयोजना गर्ने गरिन्छ । नोभेम्बर २५ तारिखलाई महिलामाथि हुने हिंसा बिरुद्ध अन्तर्राष्ट«िय दिवसको रुपमा मनाउन थालिएको २१ वर्ष भइसक्यो तर पनि महिला माथिको हिंसाका घटनामा कमी आएको छैन । पछिल्लो समयमा महिलामाथिको हिंसा झनै विकराल भइरहेको तथ्यहरु सार्वजनिक भइरहेका छन ।� डोमिनिकल गणतन्त्तका मिरावेल परिवारका तीन दिदीबहिनीहरुको त्रुजिलो तानाशाही सरकारले सन् १९६० मा गरेको निर्मम हत्याको सम्झनामा हरेक वर्ष यो दिवस मनाउने परम्परा रही आएको छ । नेपालमा पनि महिला अधिकारको क्षेत्रमा कार्यरत विभिन्न संघ सगठन , सरकारी� तथा गैर सरकारी निकायको सहभागितामा यो कार्यक्रम मनाउने गरिन्छ । 
नेपालमा मात्रै होइन विश्वका कतिपय देशमा महिला हिंसाको स्वरुप नेपालको भन्दा पनि निकै विकराल हुँदै गइरहेको छ । महिला हिंसा विरुद्धको अभियान चलाइरहदा समेत महिलाहरु आफुलाई सुरक्षित ठान्न सकिरहेका छैनन । आफ्नै घर परिवार असरक्षित बन्दै गइरहेको छ । रक्षक नै भक्षक भएपछि महिला हिंसा नबढ्ने कुरै आउँदैन । यसर्थ, महिलालाई आर्थिक,, शैक्षिक तथा सामाजिक रुपमा सवल नबनाएसम्म यो हिंसाको स्वरुपमा कमी आउने देखिदैन । यसर्थ, छोरीलाई हतारमा विवाह होइन शिक्षा दिक्षा दिलाऔँ ताकी भोली आर्थिक परनिर्भरताका कारण छोरीले ज्यान नगुमाओस, छोरा र छोरी समान भएको पाठ पढाऔँ,

Saturday, December 8, 2012

लैङ्गिक हिंसाविरुद्ध शून्य सहनशीलता @ Nepal Samachar Patra Daily

लैङ्गिक हिंसाविरुद्ध शून्य सहनशीलता 
December 09th, 2012
 
यमुना अर्याल (काफले)

महिला हिंसाविरुद्धको विश्वव्यापी अभियानको शुरुआतमा प्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले ‘२१औं शताब्दीमा पनि महिला हिंसा हुनु भनेको मानवताविरुद्धको काम भएको भन्दै महिला हिंसा गर्नेहरूलाई कानुनअनुसार कारबाही गर्न सरकारले आफना निकायहरूलाई परिचालन गरेको’ बताए। नोभेम्बर २५ देखि १६ दिनसम्म सञ्चालन हुने महिला हिंसाविरुद्धको अभियानका क्रममा महिलामाथि हुने हिंसाको डरलाग्दो तथ्यांकसमेत सार्वजनिक गरियो। तथ्यांकमा महिलामाथिको हिंसा घट्नुको साटो झनै बढेको देखियो। राष्ट्रिय महिला आयोगले सार्वजनिक गरेको अघिल्लो अािर्थक वर्षको प्रतिवेदनअनुसार यौनजन्य हिंसा, हत्या, मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा, वैदेशिक रोजगारमा पीडित, कुरीतिजन्य हिंसा, बोक्सी आरोप, आत्महत्या, बहुविवाह, सार्वजनिकस्थलमा हुने हिंसा, बेपत्ता, बालविवाह, कार्यस्थलमा हुने हिंसा, अपहरण र अन्य गरी जम्मा ६८२ वटा महिला हिंसासँग सम्बन्धित घटना भएका छन्।

राजधानीमा आयोजित ‘लैङ्गिक हिंसाविरुद्ध शून्य सहनशीलतासम्बन्धी सरकारी नीतिको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि निर्देशन दिँदै प्रधानमन्त्रीले सरकारी निकायले कहीं कतै महिलाविरुद्धको गतिविधि गर्नेलाई छुट नदिने बताए। विभिन्न गैरसरकारी संघसंगठनहरू महिला हिंसाविरुद्धको अन्तर्राष्ट्रिय अभियानमा एकजुट भएर लागिपरेका छन्। महिलामाथि सबैभन्दा बढी घरेलु हिंसा हुने गरेको विभिन्न आँकडाले देखाएका छन्। प्रत्येक व्यक्तिको सुरक्षित र सम्मानजनक तवरले बाँच्न पाउने अधिकारको सम्मान गर्दै घर–परिवारभित्र वा घर–परिवारसँग गाँसिएर हुने हिंसाजन्य कार्यलाई दण्डनीय बनाई त्यस्तो कार्य नियन्त्रण गर्न तथा घरेलु हिंसाबाट पीडित व्यक्तिलाई संरक्षण गरी न्याय प्रदान गर्नका लागि घरेलु हिंसा (कसुर र सजाय) ऐन, २०६६ बनेको छ। ऐनको दफा २ मा ‘घरेलु हिंसा’ का बारेमा उल्लेख गरिएको छ जसमा ‘कुनै व्यक्तिले घरेलु सम्बन्ध भएको अर्को कुनै व्यक्तिलाई दिएको शारीरिक, मानसिक, यौनजन्य वा आर्थिक यातना सम्झनुपर्छ र सो शब्दले गाली गर्ने तथा भावनात्मक चोट पुर्‍याउने अन्य कुनै कार्य’ समेत पर्दछन्।

उक्त ऐनमा उल्लेख भएअनुसार ‘शारीरिक यातना’ भन्नाले प्रचलित कानुनबमोजिम अंगभंग ठहर्नेबाहेक कुटपिट गर्ने, गैरकानुनी थुनामा राख्ने, शारीरिक चोट पुर्‍याउने वा त्यस्तै अन्य कुनै काम गर्ने वा गराउने कार्य, मानसिक यातना’ भन्नाले शारीरिक यातनाको डरधाक देखाउने वा धम्की दिने, त्रासपूर्ण व्यवहार गर्ने, गालीगलौज गर्ने, झुट्टा बात लगाउने, घरबाट निकाला गर्ने वा मानसिक चोट पुग्न सक्ने अन्य कुनै काम गर्ने गराउने कार्य सम्झनुपर्छ र सो शब्दले वैचारिक, धार्मिक वा सांस्कृतिक तथा प्रथा परम्पराका आधारमा गरिने भेदभावसमेतलाई जनाउँछ भनिएको छ। त्यस्तै ‘यौनजन्य यातना’ भन्नाले यौनजन्य प्रकृतिको दुव्र्यवहार, अपमान, हतोत्साह वा आत्मसम्मानमा चोट पुर्‍याउने वा सुरक्षित यौन स्वास्थ्यमा आघात पुग्ने कुनै पनि कार्यलाई बुझाउँछ भने ‘आर्थिक यातना’ भन्नाले संगोल वा निजी सम्पत्तिको प्रयोग गर्न वा रोजगारी वा आर्थिक स्रोत र साधनको पहुँच वा प्रयोगमा वञ्चित गर्ने कार्य सम्झनुपर्छ भनिएको छ।

लै·िकतामा आधारित सबै प्रकारका भेदभाव तथा हिंसाको समूल अन्त्यका लागि महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने, राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी दस्तावेजहरूको कार्यान्वयन गर्न सहयोग पुर्‍याउने, राज्यका सबै स्तर र क्षेत्रमा महिलाको अर्थपूर्ण, समानुपातिक र समावेशी प्रतिनिधित्वको सुनिश्चिता प्रदान गर्ने तथा लै·िक भेदभावबिनाको न्यायपूर्ण समाज र राज्यको निर्माण गर्ने महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नका लागि राष्ट्रिय महिला आयोगको गठन गरिएको छ। स्थापना कालदेखि नै महिला आयोगले महिलाको हकहितको संरक्षण एवम् संवद्र्धन गर्ने, विकासको मूल प्रवाहमा महिला वर्गलाई प्रभावकारी रुपमा सहभागिता जनाउन प्रेरित गर्ने, महिला हकहित र अधिकारका बारेमा जनचेतना फैलाउने, राष्ट्रिय महिला आयोगलाई स्वतन्त्र तथा स्वायत्त आयोगको रुपमा विकास गर्नका लागि सशक्त तथा क्षमतावान् बनाउने उद्देश्यका साथ अघि बढिरहेको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को प्रस्ताव नं १३२५ र १८२० को सन्दर्भमा तयार भएको राष्ट्रिय कार्य योजना, महिलाविरुद्धका सबै प्रकारका भेदभाव उन्मूलन गर्ने महासन्धि १९७९ तथा मानव बेचबिखनविरुद्धको राष्ट्रिय कार्ययोजनाको कार्यान्वयन स्थितिको अनुगमन गर्न र राज्य पुन संरचना तथा नयाँ संविधानमा महिला अधिकार तथा लै·िक समानता सुदृढ, सुरक्षित तथा सुनिश्चित गर्ने अधिवाचन गर्न राष्ट्रिय महिला आयोग र यूएन ओमनबीच सहकार्यका लागि एक परियोजना सञ्चालन गर्ने सम्झौतासमेत भइसकेको छ। संस्कृति र परम्पराका नाममा महिलामाथि हुने अमानवीय वा रुढ व्यवहारको विरुद्धको अभियान चलाउने सम्बन्धमा सांच नेपाल र राष्ट्रिय महिला आयोगबीच सम्मतासमेत भइसकेको छ। उक्त सम्झौताअनुसार देशमा विद्यमान कुरीतिजन्य हिंसाहरूका विरुद्ध देशका विभिन्न भागहरूमा जनचेतनामूलक, अन्तरक्रियालगायतका कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिने, अभियान सञ्चालन गर्दा मानवअधिकार, गोपनीयताको अधिकार र राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कानुनहरूको परिधिमा रहँदै व्यक्तिको आत्मसम्मान तथा सामाजिक मान्यतामा कुनै प्रकारको स्खलन आउन नदिन विशेष सतर्कता अपनाइने आयोगले जनाएको छ। लै·िक हिंसाविरुद्ध शून्य सहनशीलता नभएसम्म महिलामाथिको हिंसाका घटनामा कमी आउने देखिँदैन।

(अ)सुरक्षित मातृत्व @ Gorkhapatra Daily


-c_;'/lIft dft[Tj
od'gf cof{n -sfkm\n]_


;/sf/sf] ;b}j pRr k|fyldstfdf /xg] …;'/lIft dft[TjÚ, …cfdf :jf:YoÚ sfo{qmd dlxnfsf] …k|hgg clwsf/Ú, …dft[d[To'b/Ú, …lgz'Ns k|;'tL;]jfÚ nufPtsf hltklg …cfdfd'vLÚ sfo{qmdx? 5g tL sfo{qmdsf] kx'Frdf u|fld0f e]usf dlxnfx? ;d]l6g ;ls/x]sf 5}gg .  u|fld0f e]usf clwsfz dlxnfx? clxn] klg slnnf] pd]/d} ljx]jf/L u5{g, ljx] ug]{ pd]/ gx'Fb} ue{jtL aG5g /  aRrf hGdfpg ;Ifd gx'Fb} cfdf alg;S5g . o;n] Psflt/ ;/sf/sf]  …ljx]jf/L aL;jif{ kf/LÚ eGg] gf/fnfO{ w'ldNofPs]f 5 eg] csf{lt/ slnnf o'jtLx? slnnf] pd]/d} d[To'sf] lzsf/ ;d]t aGg' k/]s]f cj:yf 5 . sfg'gn] ljx]sf]  nflu pd]/sf] xbsaGbL  tf]s]sf] ePklg Jojxf/df Tof] nfu" eO/x]s]f cj:yf 5}g .

ev{/ :s'n k9\b} u/]sf 5f]/LnfO{ cfdf afa'n] bjfjdf kf/]/ ljx] ul/lbg] kl/kf6L xf]; of k9fO{df c;kmn ePkl5 ljx] ug}{kg]{ kl/aGbsf sf/0f u|fld0f e]usf clwsfFz o'jtLx? cfkm\gf] OR5\of cg';f/ rNg ;ls/x]sf x'b}gg . ev{/ !^ jif{ k'u]sL  sf]lknf clwsf/LnfO{ ut;fn k|j]lzsf kl/Iffdf c;kmn ePsf] eGb} 3/kl/jf/n] ljjfx ul/lbP . d+l;/ d;fGtdf !& jif{ k'Ug nfu]sL pgn] Ps dlxgf klxn] 5f]/f hGdfO ;lsg . sfg'gn] tf]s]s]f ljjfxsf] dfkb08 g t sf]lknfsf] xsdf nfu' eof] g t afnljjfx ul/lbPsf pgsf kl/jf/sf] xsdf g} . sfg"gn] tf]s]s]f pd]/ gk'Ub} sf]lknfsf cGo tLg ;flyx?sf] klg ut;fn ljjfx eof], b'O{hgfn] aRrf klg hGdfO;s] . sf]lknfsf a'jf eg] csL{ !$ jif{sL 5]f/Lsf] klg ljjfx o;}jif{ ul/lbg] ;f]Frdf 5g . …5f]/L w]/} ePkl5 s] ug'{ < ;a}nfO{ w]/}w]/} k9fpg ;lsPg, csf{s]f 3/ hfg] hft xf] a]n}df pDsfPkl5 cfgGb, Ú sf]lknfsf a'jfsf] jf:tljstf . rf/ 5f]/LdWo] sf]lknf dflxnL x'g .  ljjfx u/]/ pDsgs} nflu ePklg  ;fg} pd]/df 5f]/Lsf] ljjfx ul/lbg] kl/kf6Lsf sf/0f sfg'gL dfkb08sf] ;d]t  wHhL pl8/x]s]f 5 .   

slnnf] pd]/df ljjfx u/]sf dfq} xf]Og pd]/ k'u]sf t/ jif]{gL ;Gtfg hGdfO/x]sf  dlxnfsf] xfnt emg} gfh's 5 . plrt vfgkfgsf] cefjdf ue{d} ;Gtfg s'kf]if0fs]f lzsf/ x'g'kg]{ cj:yf ljBdfg 5 . r]tgfsf] cefjsf sf/0f k|To]s jif{h;f] cfdf aGb} cfPsL klZrd kxf8sL #* jlif{of k|ldnf lj=s  cfkm\gL h]7L 5f]/Lsf] 5f]/f hGdbf;Dd klg cfkm'n] aRrf hGdfpFb} cfPsL l5g . b'O{ jif{ klxn] 7'nL 5f]/L dfOtLdf ;'Ts]/L a:g cfpFbf pgL klg b'O{ dlxgfsL ;'Ts]/L lyOg . !^ jif{df hGdfPsL 5f]/Lsf] ljjfx eOj/L gftL eO;Sbf;Dd pgn] aRrf hGdfO/x]sL l5g .  pgn] ;q k6s ue{ af]s]klg ;fthgf dfq} 5f]/f5f]/L hGdfO5g .  …;ftj6f ;Un} 5g, c? kfFr 5 dlxgf ue{df /xFb}  v]/ hfFb} u/]Ú …b'O{ ;Gtfg O{Zj/sf a/bfgÚ sf] af/]df pgnfO{ s]xL kQf] 5}g, …5f]/f5f]/L eg]sf O{Zj/sf  a/bfg x'g pxf -eujfg_ n]  hlt lbg'x'G5 xfdLn] t xft yfKg] dfq xf]Ú  kl/jf/ lgof]hgsf ;fwgsf] af/]df s'/f ubf{ pgsf] oxL ts{ x'g] u5{ .  cfly{s cfocfh{gsf] s'g} af6f] 5}g, b'O{j6f 5f]/f OlG8of uPsf 5g cfkm\gf] Hofg pt} kfn]sf 5g b'O{ 5f]/Lsf] ljjfx eO;Sof], tLg ;Gtfg 3/df 5g . ;/sf/sf gLlt lgod / k|hgg xs clwsf/sf s'/f k|ldnf h:tf u|fld0f e]usf blnt, clzlIft dlxnfsf] xsdf sfunfO{ a]n kfs]h:t} ePsf 5g . k|ldnf elG5g, …sf]xL agdf afv|f r/fpFbf hGd], sf]xL v]tdf wfg sf6\bf , sf]xL uf]7df sxfFsf] c:ktfn hfg' < Ú ;'/lIft k|;'tLsf] nflu c:ktfn hfg'k5[ eGg] ;Nnfx lbFbf pgsf] cgf}7f] ts{ cl3 ;5{,  …lbg gcfP;Dd s]xL x'Fb}g, d]/f ;ftj6f ;Gtfgsf] lbg ;lsPs]f lyPg cfh;Dd  afFr]s} 5g c?nfO{ hGdfpg n]v]sf] /x]g5 t'x]Ú .

k|ldnf h:t} lk8f / Aoyf ePsf u|fld0f e]usf ul/a kl/jf/sf dlxnfx? g t ;'Ts]/L x'Fbf kf]l;nf] vfg]s'/f vfg kfPsf 5g g t uef{:yfdf cf/fd clg tfultnf] vfglkg g} . eujfg e/f];fdf aRrf hGdfO/x]sf 5g ,/ jif]{gL  ue{ af]ls/x]sf 5g . sltk6s t 3/df s]xL vfg]s'/f gePkl5 e'6]sf] ds} vfP/ ;'t]s]f k|ldnfsf] ef]ufO 5 , …3/df c? s]xL lyPg, d}n] t e'6]sf] ds} ePklg  vfP/ /ft 3'r6]F t/  aRrfnfO{ ;d:of eof] d]/f] b'w} cfPgÚ .  k|ldnfsf] h:t} Joyf / lk8f ePsf u|lfd0f e]usf  xhf/f} dlxnfx? 5g h;n] oxL vfnsf] ;d:of ef]Ub} cfO/x]sf 5g . 


clzIff clg ;'/lIft …aly{ªÚ ;]G6/sf] cefj, r]tgf / ;'/lIft k|;'tLsf] af/]df oy]i6 hfgsf/L gePsf sf/0f u|fld0f e]usf dlxnfx? hf]lvd df]n]/} c;'/lIft tj/n] cfdf alg/x]sf 5g . oxL c;'/Iffsf sf/0f  x/]s jif{ dft[d[To'b/ klg  a9L/x]s]f 5 .   tLg jif{ klxn] l5d]sL Ps blnt dlxnfn] :j:y aRrf hGdfO;s]kl5 ;fn gePsf sf/0f Hofg u'dfPsf] 36gf clxn] klg tfh} 5 . ul/a kl/jf/sL clzlIft tL blnt dlxnfdf xl:k6n hfg'k5{ eGg] r]tgf lyPg . pgn] Tof] eGbf klxn] tLg ;Gtfg  ToxL 3/df hGdfPsL lyOg ;a} ;4] lyP t/ kl/l:ytL Psgfg;sf] eOlbPg / pgsf] Hofg} uof] . …;fob ;dod} xl:k6n k'¥ofpg kfPsf] eP pgsf] Hofg aRYof] xf]nf Ú pgsf >Ldfg cfdf b]Vg gkfPsL 5f]/L x]/]/ lbjut >LdtL ;lDem/xG5g .  clxn] Tof] 6'x'/L aRrL 7"nL ePsL 5, af]Ng] ePsL 5, a'jfnfO{ cfdf sxfF hfg' ePsf] 5 eGb} ;f]w]/ x}/fg] kf5]{ . kf]xf]/ ;fn e]l6Psf d[ts dlxnfsf >Ldfgn] 5]f/L ;lDemP/ eSsflgb}  eg]sf lyP, …d}n] p;nfO{ s;/L eg' < d csf{sf] 3/df sfd ug{ uPsf] a]nfdf t]/L cfdfn] tFnfO{ hGdfO ;fn x'g g;s]/ of] ;G;f/ 5f8]/ uO{ , c? 5f]/f5f]/L 7"nf eO;s]sf 5g s'/f a'em5g t/ ;fgLnfO{ a'emfpg w]/} sl7g x'Fbf] /x]5Ú . oL dlxnfh:tf ;of}F dlxnfx? 5g h;n] ;'/lIft k|;'tL x'g g;s]s} sf/0f jif]{gL Hofg u'dfO/x]sf 5g .



ufpmFdf dfq} xf]Og zx/L e]usf clzlIft dlxnfx?nfO{ klg ;'/lIft dft[Tjsf af/]df lgs} sd dfq} hfgsf/L /x]s]f kfOG5 . /fhwfgLd} a;f]af; ub}{ cfPsL  @! jif{sL  d}ofF vqLnfO{ uPsf] zlgaf/ k|;'tL a]yfn] ;dfTof] . dl;/ dlxgfsf] cGTodf k|;'tL x'g] ldlt 8fS6/n] lbPsf lyP t/ klg PSsfl; tNnf] k]6 b]Vg] / kfgL aUg yfn]kl5 pgnfO{ >Ldfg / cfkmGtn] xl:k6n k'¥ofP . cl3Nnf] lbg l5d]sLs]f v]tdf lbge/L 3f]K6f] k/]/ wfg sf6]sf sf/0f pgnfO{ zfl//Ls ?kdf c;xh ePs]f /x]5 . 8fS6/n] aRrf pN6f] k/]sf sf/0f t'?Gt ck]|zg ug{ ;'emfP . pgsf >Ldfg / cfkmGtn] klg 8fS6/n] eg] cg';f/ u/] . ck|]zg u/]/} d}ofFsf] sf]vaf6 kf}g] tLgs]hL tf}n ePsL 5f]/L lgsflnof] . 5f]/L hlGdPkl5 pgnfO{ csf]{ ;d:ofn] ufFHof] . pgsf] b'w cfPg . 8fS6/n] eg]sf] pkfo ckgfP, 3/]n' pkrf/ klg u/] t/ s]xL l;k nfu]g . :tgsf] d'G6f /u8\bf /8\6bf k6k6L km'6g yfNof], b'w cfpg'sf] ;f6f] /utsf wf/f aUg yfn] ptf aRrf b'w vfg gkfP/ /f]Psf] /f]O . w]/}hgfn] w]/} pkfo  nufpFbf pgsf] :tgdf ;qmd0f x'g k'u]5 . km]/L 8fS6/s]fdf r]s ug{ hfFbf  :tgsf] ck|]zg ug'{k5{ eG]g ;Nnfx lbP . / ck|zg klg ul/of] . clxn] pgL cfkm\gL ;fgL 5f]/LnfO{ ufO{sf] b'w v'jfpFb} cfkm\gf :gtdf 6fFsf nufP/ cf/fd ul//x]sL 5g . a]n}df ck|]zg gu/]s]f eP pgnfO{ ToxL ;qmd0fsf sf/0f  :tg SofG;/sf] ;d]t vt/f x'Fg] /x]5 . a]n}df pkrf/ kfPsf sf/0f pgL pQm  hf]lvdaf6 alrFg\ .  

xl:k6ndf slDtdf rf/ k6s r]s u/fpg'k5{, xl:k6ndf k'u]/ k|;'tL u/fpg] xf] eg] cfdf / aRrfsf] Hofg aR5, cfdfn] Ps xhf/ eQf klg kfpFl5g eGg] s'/f w]/} cfdf aGg] / cfdf ag]sfx?nfO{ yfxf 5}g . ;/sf/n] …cfdf :jf:YoÚ sfo{qmdsf] tfdemfd u/]kl5 sltko cfdfx?nfO{ o;sf] af/]df cQf]kQf] g} 5}g . uef{j:yfsf hf]lvdsf] af/]df ;d]t ;r]t 5}gg cfdf aGg nfu]sf dlxnfx? . hf]lvd df]n]/ sfd ug]{ u/]sf sf/0f k]lK;sf]nfsL /ldtf u'?ªn] kfFrf] ue{ v]/ kmflng . 3/ kl/jf/sf sf/0f pgn] cfkm\gf] ue{ v]/ uPs]f atfpFl5g . …cf/fd ug'{k5{ , 8fS6/n] ux|f} sfd gug'{ eg]]sf] 5 eGbf 3/sf cfkmGtn] p8fpF5g, s;}n] gaf]s]sf] k]6 tF}n] g} af]SbL/x]5;\ eGb} xfF;f]sf] kfq agfpF5g ltvf arg ;'Gg'eGbf dg]{ lbg cfP dl/G5 eGb} ;sL g;sL sfd ug{ vf]Hbf  k6sk6s ;f:tL v]Kg' kl//x]s]f 5 Ú. km'nkftLs]f lbg pgsf] kfFrf] ue{ v]/ uof] . zx/ eg]/ dfq} ;a} gful/s ;Eo r]tglzn x'G5g eGg] cj:yf 5}g . /ldtf h:tf sltko dlxnfx? 3/kl/jf/sf sf/0f cfkm\gf] Hofg hf]lvddf kfg{ afWo 5g . dlxnf clwsf/ / dlxnfsf af/]df sfd ug]{ y'k|} ;/sf/L u}/;/sf/L ;:yfx? 5g . lt ;:yfx?n] dlxnfsf] xs clwsf/sf] nflu sfd u/]s]f klg atfpFb} cfPsf 5g . dfly pNn]v ul/Psf dlxnf kfq / pgLx?h:tf xhf/f}F dlxnfn] ;'/lIft dft[Tj / ;'/lIft k|;'tL ;]jfs]f  af/]df slxn] hfgsf/L kfpnfg < sfo{qmd agfpg'eGbf dlxnfdf ;'/lIft dft[Tj;DaGwL r]tgf km}]nfpg' h?/L 5 . 

सडकमा राजनीति , जनतालाई सास्ती @ Himalaya Times Daily


;8sdf /fhgLlt , hgtfnfO{ ;f:tL

od'gf cof{n -sfkm\n]_

Ps jif{ cl3 cyf{t ut;fn d+l;/ dlxgfb]vL /fhwfgLsf ljleGg :yfgdf ;/sf/L hUuf cltqmd0f u/L agfOPsf ef}lts ;+/rgf eTsfpg] sfdsf] yfngL eof] . Psfb :yfgdf afx]s clwsfz e]udf ;/sf/sf] cfb]zsf] 7f8} cj1f u/] ToxfFsf :yfgLo afl;Gbfx?n] . sltko e]udf bjfj ;d'x  ;d]t u7g ul/P . jiff}{b]vL ;/sf/L hUuf cltqmd0f u/L agfOPsf ef}lts ;/rgf eTsfpg] cfF6 s;}n] ug{ g;s]sf]df at{dfg k|wfgdGqL afa'/fd e§/fOn]  lgs} cfF6 u/]/ pQm sfddf xft xfn]sf]df ldl>tvfn] k|ltlqmofx? ;fj{hlgs eP .  ljleGg /fhgLlts bnsf g]tfx?af6 ;d]t lj/f]w eof], ljleGg k]zfut ;+3;u7gsf k|ltlglwx?n] ;fj{hlgs sfo{qmdd} k|dsf] rsf]{ lj/f]w klg  u/] . ;/sf/n] hgtfnfO{ pl7jf; nufP/ s:tf] vfnsf] qmflGt ug{ vf]h]sf] xf] < ;d]t eGg kl5 k/]gg . cfnf]rgf / ;dy{gsf lardf ;x/sf d'Vod'Vo efudf ;'/IffsdL{ ;lxtsf] 6f]nL vl6o]f  cGtt ;/sf/L dfkb08  ljkl/t agfOPsf ;/rgfx? PsfPs elTsP .  eTsfpg] dfq} dxTj"0f{ sfd lyPg , eTsfOPsf ;/rgfsf] 7fpmFdf af6f] km/flsnf] agfpg'kg]{ csf]{ bfloTj ;/sf/;fd' lyof] . ;/sf/n] cfb]z lbof], nfvf}F s/f]8f}sf ef}lts  ;/rgf Ps}l5gdf w'nf]df kl/0ft eP, t/ eTsfOPsf ;/rgfsf] cjz]if tx nufpg] sfd  b't{ ultdf cl3 a9\g ;s]g . o;} t /ftlbgsf] w'nf] w'Fjfsf] x}/fgL v]Kb} cfPsf /fhwfgLjf;L To;dfly km]/L w'nf] vfg afWo eP .  

;/sf/n] 3/ eTsfof] t/ af6f] agfPg, eTsfOPsf 3/sf] df6f] / w'nf]sf sf/0f ;x/jf;L yk ;qmd0fs]f lzsf/ aGg k'u] . oBkL of] ;d:of ef]lu/x]sf 5g . s'g} :yfgdf ;8s lj:tf/sf] sfdn] ult lnPs]f ePklg sltko :yfgdf clxn];Dd 3/ eTsfpg] sfdsf] yfngL ;d]t x'g g;ls/x]]sf]  k|wfgdGqL sfof{nosf ;lrj s[i0fx/L af:sf]6fn] Ps cf}krfl/s sfo{qmdd} atfPsf lyP . clxn] ;8ssf] b'u{tL agfpg' eGbf hxfFsf] ;/rgf eTsfOPsf] 5 ToxfFsf] af6f] t'?Gt lgdf0f{ u/L csf]{ If]qdf z'? u/]s]f eP j]z x'g]lyof] ;/sf/n] cfj]zdf cfP/ zx/nfO{ w'nfDd] agfof] eGg] cf/f]k klg ;a{wf/0fsf] 5 . ;/sf/sf] cnfjf ;/f]sf/jfnf lgsfo dxfgu/kflnsf, g]kfn ljB't k|flws/0f, g]kfn 6]lnsd, ;8s ljsf; af]8{, ljleGg 7]s]bf/ sDkgLsf] klg plQs} lhDd]jf/L / bfloTj 5 . dxfgu/kflnsfn] plt;fx|f] tb?Vtf gb]vfPs]f cfd gful/ssf] cf/f]k  5  . ;8sdf ufl8Psf kf]n x6fpg] ;jfndf g]kfn 6]lnsd / g]kfn ljB't k|flws/0fn] c6]/ ug]{ u/]s]f u'gf;f] k6s k6s k|sfzdf cfpFbf klg sltko :yfgdf kf]nx? pv]lnP/ c;/Nn 5fl8Ps]f 5 eg] sltko :yfgdf kf]n x6fpg] sfd ;d]t x'g ;ls/x]s]f 5}g . ;lDalGwt ;/f]sf/jfnf lgsfodf Ps?ktf geP;Dd ;/sf/ PSn}}n] rfx]/ klg /fhwfgL ;'Gb/ agfpg] cleofg ;fy{s gx'g ;S5 .


Jofks hgu'gf;f] cfPklg s]xL lbgcl3 k|wfgdGqL / ;/sf/sf pRr kb:y sd{rf/Ln] /fhwfgLsf ljleGg :yfgdf lgdf0f{sf] kvf{Odf /x]sf ;8ssf] k|ToIf cjnf]sg u/] . cjnf]sg kZrft t'?Gt} sfd cl3 a9fpg / cfb]zsf] cj1f ug]{ ;dodf sfd ;DkGg gug]{ 7]s]bf/nfO{ sfnf];"lrdf /fVg] ;Ddsf] cfb]z ;/sf/sf] tkm{af6 ul/of] . dlxgf}b]vL ;':tfPsf] ;8s lj:tf/sf] sfdn] s]xL ult lnPs]f cg'e'lt eof] .   /fhwfgLsf] w'nfDd] ;8saf6 k|ToIf k|efljt ePsL Ps kfq x'g s'n]Zj/sL #^ jlif{of /df vqL . pgL 3/af6 aflx/ lg:sbf ;fydf df:s af]Sg 5'6fpFlbgg . pgn] cfkm\gL kfFr jif{sL ;fgL 5f]/LnfO{ ;d]t  d'vdf df:s nufP/} lx8fpFl5g . of] pgsf] /x/ geO{ afWotf ag]sf] 5 . w'nfDd] ;8ssf sf/0f  pgL dlxgfdf rf/ k6s;Dd ?3fvf]sL / :jf:k|:jf;sf] ;qmd0fdf kb}{ cfPsL l5g . sfnLdf6L, s'n]Zj/, aNv'  e]usf  /df h:t} xhf/f}f gful/s w'nfDd]  ;8ssf sf/0f lgs} x}/fgL v]lk/x]sf 5g . aNv' rf]sdf kmnkm'n u/]/ a;]sf /d]z clwsf/L lbge/ d'vdf df:s nufpF5g, xftdf ;fgf] k+vf lnP/ lbge/ xlDsG5g , ls/f km6|ofª\u|f eGbf klg w'nf]af6 hf]ufpgs]f nflu . sf6]/ a]Rg /flvPsf s6x/,d]jf nufPtsf kmnkm'nsf] Jofkf/df eGbf klg ;'/Iffdf a9L v6\g] u5{g pgL . 7]nfuf8fdf ;fg]f hfnL klg /fv]sf 5g, a]nfa]nfdf kmnkm'n kfgLn] kvfnL/xG5g t/ lbge/Lsf] w'nf]n]  ;'/Iffsf nflu /fv]s]f hfnL g} hfd x'G5 ptf kmnkm'nsf] xfnt emg} b]lvg;Sg' x'G5 . kl/Iff lgoGq0f sfof{nosf] cf:fkf;df dfG5]sf] rxnkxn a9L x'g] ePs]fn] Jofkf/ klg cGo If]qdf eGbf a9L x'g] ;f]Frn] pgn] of] If]q /f]h]sf x'g  . … Jofkf/ /fd} x'G5 t/  w'nf]n] x}/fg kfl/;Sof]Ú. d'vdf df:s nufPsf pgsf] skfn eg] w'nf]n] ;]tfDd] b]lvGYof] . …s] ug'{ ;j{xf/f hgtfsf] ;/sf/ xf], b'vL ul/anfO{ x]5{ /]  eGy] w'nf] kf] v'jfof] Ú pgn] ;/sf/k|lt 5]F8 xfg] .

…;/sf/n] ;8s agfpg] eGb} hgtfsf 3/ eTsfof] clxn] gful/snfO{ ;f:tL lbO/x]s]f 5Ú 6]s'sL ldgfIfL dxhg{sf] cfqmf]z xf] of] . af6f]sf] bfofFafof y'kfl/Ps]f df6f], eTsfPsf 3/af6 lg:sg] w'nf] To;}dfly ;8sdf y'kfl/Ps]f kmf]xf]/sf sf/0f ldgfIfL h:tf ;of}F gful/sx? k|ToIf k|efljt ePsf 5g . ldgfIfLsf] df;' k;n lyof] 6]s'df, w'nfDd] ;8sn] x}/fg ePklg df;' k;n} aGb ul/g . …c? s]xL ug]{ ;f]Frdf 5', /ftlbg w'nf] p8]/ x}/fg, To;}dfly uf8Lsf] w'jfF tfhf df;' eg]/ slt w'nf] ldl;Ps]f df;' a]Rg' Ú < …s]xL lbg;Dd t sk8fn] 5f]k]/ klg df;' a]r]F, sf6]sf] df;' sk8fn] 5f]k]kl5 emg} c:jYs/ x'g] /x]5Ú hfgLhfgL lsg :Jf:Yo ljufg]{ eGg] ;f]Frn]  pgn] jiff}{b]vL  ub}{ cfPsf] sfd} 5]fl8g .

oL k|ltlgwL kfqsf] lk8f / cfqmf]zaf6 ;lhn} yfxf kfpg ;lsG5 /fhwfgLjf;Ln] ef]u]sf lk8fsf] ;DaGwdf . k|wfGdGqLn] 7]s]bf/sf] nfk/jfxLsf sf/0f ;8s lgdf0f{ ;dod} k'/f x'g g;s]s]f atfP . k|d sfof{nosf ;lrj s[i0fx/L af:sf]6fn] klg cj rfF8} g} /fhwfgLsf] ;8s km/flsnf] agfpg] sfd ;DkGg x'g] bflj u/] . pgn] ;Demf}tf cg';f/ sfd gug]{ 7]s]bf/nfO{ t'?Gt sf/jfXL ug]{ / sfnf] ;'rLdf /fVg];Ddsf] r]tfjgL lbPsf] atfP . ;fj{hlgs hUuf cltqmd0f ul/ agfOPsf ;/rgf eTsfP/ ;8s km/flsnf] agfpg] sfd ;f}4flGts ?kdf  ;xL xf] t/ cfd gful/snfO{ ;f:tL lbP/ sfd nyfln+u agfpg] z}nLnfO{ s'g} klg cy{df l:jsf/ ug{ ;lsb}g . k|wfGdGqLsf] cfZjf;g clg r]tfjgL ;'g]sL gofF afg]Zj/sL lgd{nf vgfnnfO{ ;dod} ;8s lgdf{0f xf]nf eGg]df cfzf 5}g . d'vdf df:s nufP/} cfqmf]z kf]Vb} lyOg …/ftlbg w'nf] w'Fjf xfdLn] vfg'k5{, k|wfGdGqL lrNnf uf8Ldf l;;f nufP/ lx8]kl5 b]Vg'k¥of] gL  w'nf]  w'Fjf Ú< 7]nfuf8fdf t/sf/L a]r]/ u'hf/f rnfpg] lgd{nf ;8ssf] w'nf], uf8Ls]f w'Fjf vfbfvfFbf cflht eO;s]sL 5g . ?3f, vf]sL, Hj/f]n] a]nfa]nfdf ylNn/xlG5g . sfd gu/L dfd h'6\b}g dfd h'6fpgs]f nflu w'nf]w'jf vfg} kg]{ ePs]f 5 pgnfO{ .  af6f] km/flsnf] agfpg] axfgfdf ;/sf/n] cfd gful/ssf] :jf:YodfyL v]njf8 ul//x]s]f 5 . jiff{tsf] df};ddf lxNnfd] c? a]nf w'nfDd]  ;8ssf sf/0f /fhwfgLjf;Lx? jif{lbgb]vL dsf{df k/]sf 5g . bz}F leqdf ;8s k'g{lgdf0f{s]f sfd ;sfpg] hfgsf/L u/fPs]f ;/sf/ olta]nf eg] axfgf agfP/ klG5g] sfd dfq} ug'[{ ePg .

ljz]if u/L ;8s 5]pmFdf laqmLsf /flv /flvPsf  df5f, df;', kmnkm'n nufPtsf vfB kbfy{sf pkof]ustf{x?sf] :jf:Yodf k|lts'n k|efj k/]s]f 5 . To:t} lbge/L l8p6Ld vl6g] 6«flkms k|x/L, ;8sdf cfjthfjt ug]{ k}bnofqL, ;8s lsgf/fdf k;n ug]{ Jofkf/L, ;8s ;kmf ug]{ sfdbf/ sd{rf/L nufPt ;8s k|of]u ug]{ ;d:t gful/s  ;f]em} w'nf]sf] lzsf/ x'Fb} cfPsf 5g . ;/sf/n] slxn];Dd lgdf0f{ sfo{ k'/f unf{ / w'nf] /lxt ;8sdf cfjthfjt ug{ kfOPsf eGg] sNkgfdf ;x/jf;L lbg s'l//x]sf 5g . ;/sf/ / ;DalGwt ;/f]sf/jfnsf] a]n}df Wofg hfcf]; / tf]lsPsf] ;dod} ;8s lgdf0f{ ug]{ sfo{n] d't{tf kfcf]; cfd  gful/ssf] ;lbIff oxL 5 .   

aryalyamuna44@gmail.com

लोकप्रियता बढाउदै सोपान @ Himalaya Times Daily Nov 8 2012


nf]slk|otf a9fpb} ;f]kfg
od'gf cof{n -sfkm\n]_


       d ;f]kfg dfl;ssf] z'?s]f c+sb]vL Ps ;o c+s ;Ddsf] lgoldt kf7s x'F  . cem Ps jif{;Dd t  jflif{s u|fxs ag]/ klg o;sf] lgoldt cWoog ug]{ cj;/ kfPF . lghfdtL ;]jfdf k|j]z ug{ rfxg] / k|j]z ul/;s]sfx?sfnflu ;d]t ;do ;fk]If :jflbnf v'/fs kl:sg ;kmn ;f]kfg dfl;sn]  k|zf;lgs kqklqsfsf] le8df cfkm\gf] a]Un} dxTj clg klxrfg :yflkt u/fO;s]s]f 5 . z'?sf cssf] t'ngfdf kl5Nnf c+sx?df ;f]kfgn] lgs} k|utL u/]s]f cfefif d}n] JolQmut ?kdf u/]sL 5' , ;fob cfd kf7ssf] dgdf klg oxL s'/f x'g'k5{ .  ;f]kfgdf ;dflji6 ljifo j:t', x/]s dlxgfdf eP u/]sf ;d;fdlos 36gfqmdsf] l6Kk0fL, /fli6«o clg cGt{/fli6«o :t/df eP u/]sf dxTk"0f{ ljifo j:t's]f ;xL tl/sfn] p7fg ul/Psf sf/0f klg  o;s]f nf]slk|otf emg} a9]s]f cg'e"lt ug{ ;lsG5 .
cem ;f]kfgn] x/]s c+sdf lj1x?sf n]v /rgf ;dfj]z ug]{ dxTjk"0f{ sbddf sf/0f lghfdtL ;]jf hfGg rfx]sf / s]xL hfg]sfx?sf] nflu lgs} kmfObf k'¥ofPs]f cg"e"lt ug{ ;lsG5 . dfl;s klqsfsf] le8df s ju{s]f ;f]kfg dfl;sn] cfufdL lbgdf cfkm\gf k|:t'tLx?nfO{ cem} ;'wf/ ub}{ cl3 a9\g ;sf]; ;'esfdgf klg lbg rfxG5' . z'?sf lbgdf ;f]kfg dfl;ssf Pp6f ;fdfGo 1fgsf] :tDe /fVg] ul/Ps]f clxn] pQm :tDe x6fOPs]f 5 , pQm :tDenfO{ lgoldt ug{ ;Sg] xf] eg] k|zf;gdf ?rL ePsfx? dfq  geO{ :s'n sn]hsf ljBfyL{s]f dfemdf klg o;s]f nf]slk|otf a9\g ;Sg]df ljdlQ  b]lvb}g . clxn] ljz]if u/L lghfdtL ;]jfdf k|j]z ug{ rfxg]x?sf] nflu of] a9L s]lGb|t /x]s]f b]lvG5 . x'g t of] k"0f{tof k|Zff;lgs klqsf ePsf sf/0f klg cfkm\gf] zfv hf]ufO /fVgsf] nflu of] wd{ lgjf{x u/]s]f x'g'k5{ .

;f]kfg dfl;ssf] ;oj6f c+s ;;{tL cWoog ubf{  o;n] cfkm'nfO{ cfd kf7ssf] lardf lgs} kl/:s[t ub}{ nu]s]f 5 . cfufdL lbgdf cem} ;'wfl/P/ cl3 a9f]; eGg] rfxgf cfd kf7ssf] /xL cfPs]f  5  . ;f]kfg dfl;s a9L zx/ s]lGb|t ePs]f u'gf;f] klg  ;'Gg] ul/G5 . cfufdL lbgx?sf o;s]f lj:tf/df ljs]lGb|s/0fs]f lgod nfu" xf]; . zx/L e]usf] t'ngfdf o;s]f nf]slk|otf ufpmF3/df a9L ePs]f kfPsL 5' d}n] . zx/df lbgx' kqklqsf k9Lg] ePs]fn] klg nueu ;d;fdlos s'/fx?df hfgsf/L /fVg]x? ck8]6 ePsf x'G5g t/ ufpmF3/df kqklqsf jf;L eO;s]kl5 k'U5g ;dfrf/ ;'Gg rfx]s]f a]nfdf km';{b x'Fb}g slDtdf dlxgfe/Lsf 36gfqmd ;d]l6Ps]f ;f]kfg dfl;ssf] kx'Fr eof] eg] b"/b/fhsf gful/s hf] nf]s;]jfsf] kl/Iffsf] nflu tof/L ub}{ 5g, ;fdfGo1fgdf a9L ?rL 5  pgLx?s]f nflu 7"n} /fxt x'g] lyof] . o;tkm{ ;f]kfgs]f Joj:yfkg kIfn] ljrf/ k'¥ofPs]f v08df lgs} /fd|f] x'g] lyof] .

csf]{ tkm{ ;f]kfgn] jflfif{s c+s lgsfn]s]f h:tf] nfu]s]f 5}g . g]kfnL gofF jif{s]f k|f/Dedf jflif{s c+s lgsfNg ;Sg] xf] eg] klg lgs} /fd|f] x'G5 h:t]f nfU5 . x/]s JolQmn] x/]s dlxgfsf] klqsf k9\g gkfPsf klg x'g ;S5g . Ps jif{e/Lsf ljifo j:t' ;d]6]/ jflif{s c+s lgsfNg] xf] eg] Psflt/ ;f]kfgsf] nf]slk|otf klg a9\g] csf{lt/ kf7ssf] gh/df klg lk|o aGg] b'j} x'g ;S5 . kqklqsfsf] le8df Pp6f k|Zff;lgs klqsfn] ;of}F c+s ;kmntfsf] ;fy lgsfNg' eg]]sf] kSs} rfgr'g] s'/f xf]Og . y'k|} k|lt:kwL{ kqklqsfx?sf] le8df ;f]kfgn] cfkm\gf] gfd / OHht /f]ufpg ;kmn ePs]f 5 . klqsf ;kmntfk"j{s rnfpg lgs} sl7g 5 . t/ klg ;f]kfgn] cfd kf7ssf] lardf lgs} ulx/f] 5fk 5f]8\g ;kmn ePs]f 5 . ;f]kfgsf cfufdL cs+x? cem} kl/:s[t eP/ k|sflzt xf]pg . xNsf ljifo j:t'sf] p7fg gul/sg lj1 / lbUuhx?sf ljifoj:t'x? h;/L ljutsf csx?df ;dfj]z ub}{ cfPs]f 5  cfufdL lbgdf To;sf] lg/Gt/tf xf]; . cem cufdL lbgdf dlxgfdf Pp6f o:tf] :tDe /flvof]; h;df s;/L nf]s;]jfsf ljleGg kl/Iffd'vL ljifoj:t'sf] af/]df ;DalGwt lj1af6 l6K; lbOof]; tfsL k|j]z ug]{x?nfO{ ;lhnf] xf]; .

;f]kfg  k9\of] eg] s]xL 1fg x'G5 , ;f]kfgsf] cfufdL csdf o:tf] s'/f cfpFb}5 eGg] s'/fsf] emns clxn] lg:sg] c+sdf /fVg ;Sg] xf] eg] o;s]f nf]slk|otf cem w]/} a9\g ;S5 . lghfdtL ;]jfsf pRr kb:y sd{rf/L tyf lj1x?sf ljrf/x? h;/L lnlkj4 ug]{ u/]s]f 5 To;sf] ;fy} cGo If]qsf lj1x?sf ljrf/ klg ;dfj]z ug{ ;Sg] xf] eg] emg} /fd|f] x'g]lyof] . ;f]kfg dfl;s  cfufdL lbgdf cem o;df ;'wf/ x'Fb} hfcf]; .  ;f]kfgs]f ;of}F cs dfq} xf]Og xhf/f} c+s af/]df ;ldIff ug]{ cj;/ ldnf]; .  ;f]kfg dfl;s kl/jf/nfO{ xflb{s ;'esfdgf .    

तपाई कुन वादी को ? @ Nepalipost.com


तपाई कुन वादी को ?

काठमाडौं - यमुना अर्याल (काफ्ले)
प्रकाशनको मिति १२ नोभेम्बर २०१२ ०९:०४ बजे   |  ० वटा प्रतिक्रिया

आजकाल कुनै व्यक्तिको नाम वा संगठनको पछाडी 'वादी' भिर्ने चलन छ । राजनीतिक बृतमा होस् वा सामाजिक क्षेत्रमा । पार्टीगत रुपमा हेर्ने हो भने मधेशवादी, माओवादी, कांग्रेसवादी, एमालेवादी, राजावादी यस्तै यस्तै । सामाजिक क्षेत्रमा काम गर्ने संघ सगठनमा पनि यस्तै नाम राख्ने गरिएको छ, महिला अधिकारवादी, दलित अधिकारवादी यस्तै यस्तै । वादी थपिएका राजनीतिक पार्टी होउन वा सामाजिक सगठनहरु नै किन नहोउन निकै डरलाग्दा हुँदा रहेछन भन्ने कुरा उनीहरुको व्यवहारले देखाइसकेको छ । माओवादीले अर्को वादीको जरो खन्ने, अर्को वादीले माओवादी, अन्यवादीको उस्तै खोइरो खन्ने । उता सामाजिक  काम गर्ने उद्देश्यले स्थापना गरिएका वा सञ्चालन गरिएका सगठनको हर्कत पनि राजनीतिको भन्दा कम देखिएको छैन ।

आफुलाई महिला अधिकारवादी भन्ने एक महिलाले एक जमघटमा भनेका कुरा संझिदा अहिले पनि मन अमिलो हुन्छ । उक्त जमघट  कार्यक्रममा सहभागी भएका एक पुरुषलाई उनले ठाडै प्रश्न गरिन, 'तपाईकी श्रीमती खै त ?' ति पुरुषले आफ्नो वास्तविकता सुनाए, 'बच्चा सानै छ, फेरी बच्चा आज अलि विरामी पनि छ त्यही भएर उनी (श्रीमती) घरमै छन् म मात्रै यहाँ आएको' । उनले यति भनिसक्दा नसक्दै ति महिलावादीको  बर्दी भिरेकी महिलाले कुराको चुरो समाइहालिन, उपस्थित दश पन्ध्र जनाको सामुन्ने आफ्नो औकात प्रस्तुत गर्न थालिन, 'देख्नुभयो ? महिलाहरु पछि पर्नुको मुख्य कारण यही हो । यदि उहाँमा महिलावादी सोच हुँदो हो त उहाँ आफु घरमा बच्चा हेरेर बस्नुहुन्थ्यो र श्रीमतीलाई सबैजना भेला भएको बैठकमा पठाउनुहुन्थ्यो । महिलाहरु कहींकतै जान पाए पो उनीहरु जानकार हुन्छन, उहाँले जस्तै गरी घरधन्दामा महिलाहरुलाई थन्काउने गरेका कारण हामी महिलाहरु पछि परेका हौँ । अब पनि यसै गरी चुप लागेर बस्ने हो भने हाम्रो कहिल्यै विकास हुँदैन, हामी सधैभरी यिनै लोग्नेमान्छेका गोडामुनी दविनुपर्छ' । महिला पछि पर्नुको कारण उनले पुरुषलाई देखाइन् । आखिर वादी उपमा भिरेकाहरु जो पनि विरोध सिवाय केही गर्न जान्दैनन की क्याहो भन्ने अर्को उदाहरण यी महिला अधिकारवादीले देखाइन् ।

उनलाई नजिकबाट  चिन्न नसकेको भएपनि उनको बारेमा जानकारी मलाई पनि थियो । निकै ठुलै मान्छे जस्तै लाग्थ्यो उनको दरिलो कुराकानी र तर्क सुन्दा ।  उनी बोलिरहँदा एकजना पुरुषले कानेखुसी गर्दै भनेको थिए, 'हेर न कति न ठूला गफ गर्ने भएकी ? आफुले कतिवटा लोग्ने फेर्दै हिड्दै गर्छे भन्ने के पत्तो ? यसको हैसियत हामीलाई थाहा नभएको हो र ? पानीमाथिको ओभानु बन्न खोज्ने ? नानाथरीका कुरा सुनाउने अनि महिलाहरुलाई उचाल आचाल गर्ने पनि यिनै महिला अधिकारवादीहरु नै हुन' । उनले यसो भनिरहँदा छेउमै बसेका अर्का पुरुषले अर्को रहस्य थपे, 'तपाईलाई यतिमात्र थाहा छ ? यिनको त विदेशीहरुसँग डलरमा कारोवार हुन्छ, स्वदेशीलाई गन्दिनन रे' ।

ती महिला बोलिरहेकी थिइन, यस्तैमा एक जना त्यहाँ उपस्थित व्यक्ति जो अविवाहित थिए उमेर पाकै थियो, उनीप्रति उनको बाण सोझियो, 'उहाँ' दाइले किन विवाह नगर्नु भएको भन्दिउ मैले ? उहाँले आफ्ना भाउजु, बुहारी अनि भतिजा भतिजीहरुलाई लदाउन पाउनु भएको छ अनि आफुले पकाउनु पर्दैन, भाँडा माझनु पर्दैन घरायशी काम गर्नुपर्दैन विवाहको आवश्यकता किन पर्थ्यो र विवाह गर्नु त ? विवाह गर्ने भनेेको पनि त्यही घरायसी काममा स्वास्नीलाई लदाउनकै लागि हो' अविवाहित हजुर बुवा समानका ती  पुरुष व्यक्तिले उनका कुरा सुनेको नसुन्यै गरी बसिरहे । उनले यस्तै आन्छना लगाउँदै आफ्ना कुरा सकिन । अर्की त्यस्तै बर्दीधारी महिलाको बोल्ने पालो आयो, उनी पनि के कम - चार पाँच जना पुरुष भएको ठाऊँमा महिला अधिकारवादीको पदवी पाएकी उनी पनि खरो रुपमै उत्रिइन । 'हेर्नुस यी पुरुषहरुले हामीलाई आजदेखि होइन सदियौँदेखि  शोषण गरिरहेका छन, तपाईको  घरमा  कहिल्यै श्रीमानले सघाएको पाउनु भएको छ ? हामी महिलाहरुले घरको काम, चुल्हो चौकाको काम सारा गर्नुपर्छ यी पुरुषलाई भने केही गर्नुपर्दैन । अबका दिनमा  खाना श्रीमानले पकाउँछ भने भाँडा श्रीमतीले माझनुपर्छ, कपडा श्रीमानले धुन्छ श्रीमतीले सुकाउनुपर्छ, बालबच्चा हेर्ने काम  श्रीमानले  पनि गर्नुपर्छ । महिलाहरु घरबाहिर निस्कनुपर्छ, घरभित्रै थुनिएर बस्दैमा महिला अधिकार प्राप्त हुँदैन '।

उनले यसो भनिरहँदा अघि श्रीमती घरमा छोडेर आएका पुरुषले केही कुरा राख्ने अनुमति पाए,  उनले शुरुमै माफी माग्दै भने 'कृपया मलाई माफ गरिदिनुहोला, यदि मैले मेरो सानो बच्चालाई दुध चुसाउने हैसियत राखेको हुनेथिएँ भने उसलाई दुध खुवाएर राख्थेँ र श्रीमतीलाई तपाईहरुका कुराकानी सुन्न पठाउने थिएँ । प्रकृतिले मलाई त्यो गुण दिएन त्यस कारण म श्रीमतीलाई विरामी बच्चाको हेरचाह गर्न र उसलाई खुवाई पिलाई गर्नको लागि घरमै राखेर एक्लै यहाँ आउन पुगे । पक्कै पनि मेरो बाध्तालाई यहाँहरुले बुझिदिनुहुनेछ' । उनले यति भनिसकेपछि अघि चर्को स्वरमा कराउने महिला रातोपिरो भएकी थिइन भन्न चाँही केही भनिनन् । ती पुरुषले अगाडी थपे, 'संसार कहाँबाट कहाँ पुगिसक्यो हामीहरु भने चुलोचौकाको कुरामा अधिकार खोजिरहेका छौँ सबैभन्दा ठूलो कमजोरी महिलाको अधिकारका क्षेत्रमा काम गर्नेहरुको यही नै लाग्छ मलाई । मैले खाना पकाउँदा भाडा माझ्दा बच्चाको हेरचाह गर्दा मेरी श्रीमतीको अधिकार आउँछ भने म गर्न तयार छु गरिरहेको पनि छु तर अधिकार प्राप्त गरेर दखाउनुपर्छ । खासमा महिलालाई घरपरिवारका सपोट र अवसरको खाँचो परेको हो त्यतातिर ध्यान गएको खै तपाईहरुको ? के महिलाको हैसियत चुलोचौको  भन्दा अन्यत्र छैन ? चुलोचौको त जतिसुकै पढालेखा विद्धानहरुले पनि गर्नुपर्छ, जतिसुकै गन्नेमान्ने भएपनि खाना खानै पर्छ, खानको लागि पकाउनै नपर्ने भए अलग कुरा नत्र पकाउनको लागि अधिकार खोज्नुहुन्छ भने मबाट त्यो रोनिकेवाला छैन मेरी श्रीमतीलाइ खाना पकाएर खुवाउँछु, भाडा माझछु, बच्चा हेर्छु यति गर्दा तपाईहरुलाई महिला अधिकार सुनिश्चित भएको लाग्छ भने । मैले मेरो श्रीमतीलाई कुनै काम गर्नबाट रोकेको छैन, हरेक काममा सघाएको छु, उनीपनि केही गर्न चाहन्छिन म रोकेको छैन अनि यति गर्दागर्दै पनि के मैले उनलाई अधिकार भनेर डोकोमा बोकेर दिऊँ त '- उनले सांकेतिक रुपमा सुनाए, 'तपाईहरु महिलालाई भाँड्ने काम नगर्नुस अधिकार र समानता भन्ने कुरा व्यवहारमा पनि भर पर्छ । महिला अधिकारका कुरा गर्ने तपाईहरु पुरुषको आलोचना नगरेसम्म सन्तुष्ट हुनुहुन्न, किन आलोचना मात्रै गर्ने ? अधिकारको लागि लड्नेहरु अधिकारमा पो केन्द्रित हुन सिक्नुपर्छ त '।

अर्का एक पुरुषले आफ्ना कुरा राखे, 'पुरुष सरह हामी पनि प्रतिस्पर्धा गर्छौं हामीलाई अवसर दिनुपर्‍यो भनेर तपाईहरुको आवाज उठेको खै ? तपाईहरु सधैभरी चुलोचौकाको भन्दा अरु कुरा गर्नुहुन्न, बच्चा नजन्माउने भए अलग कुरा होइन भने महिलालाई प्रकृतिले त्यही गुण दिएको छ त पुरुषले गर्भ बोक्नु ? तपाईहरु त कुन दिनदेखि चार महिना महिलाले पेट बोक्छन बाँकी पुरुषले बोक्नुपर्छ भनेर आन्दोलन गर्नुहुन्छ जस्तै लाग्छ । म पनि महिलावादी हुँ, हरेक पुरुष महिलावादी हुन्छन हरेक महिला पुरुषवादी हुन्छन् यसको अर्थ विरोध होइन । म पुरुष भए पनि महिलावादी हँु महिलाको सम्मान गर्छु, आदर गर्छु, सकेसम्म सहयोग गर्छु पुरुष भएँ भन्दैमा महिलाको आलोचना गर्दै त हिडेको छैन नी '। पहिले उफि्रएकी महिलाले फोनमा आफ्ना श्रीमानलाई आदेश दिँदै थिइन् 'आज म व्यस्त छु ,एकदम थकाइ लागिरहेको छ घरमा आएर केही काम गर्न सक्दिन ।  अहिले एउटा कार्यक्रममा छु घरमा आउन ढिलो हुन्छ तपाई खाना खाएर बस्दा हुन्छ पकाउनु खानु मलाई राखिदिएपनि हुन्छ नराखिदिएपनि हुन्छ, म ब्यवस्था गरौला ' । उनको कुरा सुनेर मनमनै सोँचे 'ए महिला अधिकार भनेको त यस्तो पो हुँदो रहेछ' । 
  
आफूलाई दलित जनजाति यस्तै संगठनमा काम गर्ने हर्ताकर्ता नै ठान्ने एक सज्जन मनुवाले चियागफमा बाहुन क्षेत्रीको सात्तो खाए । यी काठाहरुले हामीलाई कहिल्यै चान्स दिए पो अघि बढ्नु ? गाऊँमा टपरे शहरमा काठाहरुकै बोलवाला छ हामीजस्ता दलित, उत्पिडितहरुले माथि जाने अवसरै पाउँदैनौ । नाक चुच्चेहरु नै देश खाए बा उनले निकै आक्रोश पोखे । उनले जानेसम्मका नेताको नाम पनि भने जो सबै बाहुन नै थिए । आफु अधिकारवादी बताउने उनले बाहुनको खोइरै खने, आफुहरु किन पछि पर्र्‍यौ भन्ने कारण बाहुन क्षत्री नै भएको उनको आरोप थियो । जति पनि गैर बाहुन क्षेत्रीका संग-सगठनहरु छन अधिकाशको टार्गेट बाहुन क्षत्रीलाई दोष दखाउने मै बढी केन्द्रित भएको पाइन्छ । बाहुन क्षत्रीको भन्दा अन्य जातिको बज्रस्व हिजोका दिनमा किन हुन सकेन ? त्यतातिरको तथ्य पहिलाएर बाहुन क्षत्री भन्दा अब्बल हुनेतिर सोच्नुको साटो उनीहरुकै खोइरो खन्नतिर ती अधिकारवादीको दिमाग लागिपरेेका देखियो । हिजोका दिनमा के भयो कसरी भयो भन्दा पनि अवका दिनमा हिजोका त्रुटीहरु नदोहोराउनेतिर लागिपर्ने हो भने हिजो पछि परेका या पारिएका समुदाय कोही भन्दा कम भएर निस्कदैनन ।   हामी आफुलाई कुन बादीको भन्दा पनि असल काम गर्ने वादीको रुपमा चित्रण गर्न सिकौ, अधिकारको लागि अर्काको आलोचना मात्रै नगरौं ।  

बुढेसकालमा सन्तानको अपमान @ Nepal Samachar Patra Daily

बुढेसकालमा सन्तानको अपमान 
November 02nd, 2012
 
यमुना अर्याल (काफ्ले)
‘छोरानाति कचकच गर्छन्, बुहारीले आँखा तर्छन् , बुढेसकालैमा।’
‘न सकिन्छ गरिखान, न सकिन्छ मरिजान, बुढेसकालैमा।’
गायक बुद्धिसागर बस्यालले गाएको यही गीतिभावसँग खासगरी शहरी भेगका वृद्धवृद्धाको वास्तविकता धेरै हदसम्म मेल खाएको देखिन्छ। कोही आफन्त नभएर वृद्धाश्रममा पुग्नु वा सडकपेटीमा भेटिनु अलग कुरा हो तर काठमाडौंमै घर भएका, हुनेखाने परिवारका छोरा–बुहारीले समेत आफ्ना वृद्ध आमाबुबालाई बुढेसकालमा स्याहारसुसार गर्नुको साटो घाँडो ठान्ने प्रचलन पछिल्लो समयमा निकै बढ्दै गइहरेको छ। केही समयअघि सुन्धारामा फोहोरको थुप्रोमा भेटिएकी एक वृद्ध महिलाको कारुणिकताबाट पनि अड्कल गर्न सकिन्थ्यो, शहरमा आमाबाबु बूढाबूढी भएपछि या त कुनै वृद्धाश्रमको शरणमा पुग्छन् या त सडकछाप हुन्छन्। गतसालको कुरा हो, काठमार्डांमै घर भएका हुनेखाने परिवारकै एक छोराले आफ्नी आमालाई डोकोमा बोकेर पशुपति मन्दिरको नजिकै बाग्मती नदी किनारमा फालिदिएका थिए। यस्ता बग्रेल्ती उदाहरण छन्, जसमा प्रत्यक्ष वा परोक्षरूपमा सन्तान त्यसमा पनि विशेषत- छोराकै हात रहेको भेटिन्छ। तैपनि समाजले सधैँभरि छोराको जयजयकार गाएर थाक्दैन।

शहरकै हुनेखाने परिवारका एक छोराले सडकछाप बनाएकी एक वृद्धा आमा केही महिनाअघि वीर हस्पिटलछेउमा सानो स्टिलको कचौरामा भिख मागिरहेको अवस्थामा भेटिएकी थिइन्। नाम सोध्दा टाउको मात्रै हल्लाउने उनले शुरुमा केही पनि बोल्नसमेत मानिनन्। बिस्तारै आग्रह गरेपछि उनी बोल्न राजी भइन्, ‘नाम थाहा भएन, सानोमा बाले बाटुली भन्थे।’ बस् यत्ति हो उनको परिचय। शरीर हेर्दा पानीको मुख नदेखेको वर्षौं बितेजस्तो लाग्थ्यो, खुट्टा हेर्दा जुत्ता–चप्पल भन्ने पनि थाहा छैन कि जस्तै देखिन्थिन्। कुनै दयालु पैदल यात्रुले दुई–चार रुपियाँ दिन्थे भने कोही बदमासले त्यही बल्लबल्ल जम्मा भएको दुई–चार पैसा पनि लुटिदिन्थे। एकदिन उनीसँगै केही जान्ने इच्छा लाग्यो, उनलाई कचौरामा थोरै भए पनि पैसा चढाइदिएँ। यति धेरै आशीर्वाद दिइन् सायद आमाबुबाले पनि एकै पटक त्यति धेरै नदिनुभएको हुनसक्छ। उनलाई केही कुरा सोध्ने इच्छा थियो। सोही अनुरूप अगाडि बढ्न के लागेकी थिएँ, उनी धरधरी रोइन् मात्रै, केही बोलिनन्। उनको छोरा कुनै प्रतिष्ठित संस्थामा जागिरे थिए रे। उनले थाहा पाउँदा अहिले केही थाहा छैन। बुहारी पनि काठमाडौंकै हुनेखानेकी छोरी हुन्। उनका छोरी छैनन्, यति वर्ष भन्ने ठ्याक्कै थाहा नभए पनि एकबीस भयो होला उनको श्रीमान्ले उनलाई सदाको लागि त्यागेको। कलेजोमा क्यान्सर भएका कारण उनका श्रीमान् बितेका रे। भनिन्– ‘श्रीमान् नभएपछिका दिन निकै विरक्तलाग्दा थिए,

अलमलमा महिला अधिकारवाद @ Nepal Samachar patra Daily

अलमलमा महिला अधिकारवाद 
November 28th, 2012
 
यमुना अर्याल (काफ्ले)
महिला अधिकारका लागि १६ दिने अभियानमा विश्व लागिरहेका बेला महिला अधिकारका विषयमा भएका छलफलको स्मरण हुनु स्वाभाविक छ। आजकाल कुनै व्यक्तिको नाम वा संगठनको पछाडि ‘वादी’ भिर्ने चलन नै भएको छ। राजनीतिक वृत्तमा होस् वा सामाजिक क्षेत्रमा। पार्टीगत रूपमा हेर्ने हो भने मधेसवादी, माओवादी, कांग्रेसवादी, एमालेवादी, राजावादी यस्तै–यस्तै।

आफूलाई निकै महिला अधिकारवादी भन्ने एक महिलाले एक जमघटमा भनेका कुरा सम्झिँदा अहिले पनि मन अमिलो हुन्छ। उक्त जमघट कार्यक्रममा सहभागी भएका एक पुरुषलाई उनले ठाडै प्रश्न गरिन्, ‘तपाईंकी श्रीमती खै त?’ ती पुरुषले आफ्नो वास्तविकता सुनाए, ‘बच्चा सानै छ, फेरि बच्चा आज अलि बिरामी पनि छ, त्यही भएर उनी (श्रीमती) घरमै छन्, म मात्रै यहाँ आएको।’ उनले यति भनिसक्दा नसक्दै ती महिलावादीको बर्दी भिरेकी महिलाले कुराको चुरो समाइहालिन, उपस्थित दश–पन्ध्र जनाको सामुन्ने आफ्नो औकात प्रस्तुत गर्न थालिन्, ‘देख्नुभयो? महिलाहरू पछि पर्नुुको मुख्य कारण यही हो। यदि उहाँमा महिलावादी सोच हुँदो हो त उहाँ आफू घरमा बच्चा हेरेर बस्नुहुन्थ्यो र श्रीमतीलाई सबै जना भेला भएको बैठकमा पठाउनुहुन्थ्यो।’

ती महिला बोलिरहेकी थिइन्, यस्तैमा एक जना त्यहाँ उपस्थित व्यक्ति जो अविवाहित थिए, उमेर पाकै थियो, उनीप्रति उनको वाण सोझियो, ‘उहाँ दाइले किन विवाह नगर्नुभएको भन्दिऊँ मैले ? उहाँले आफ्ना भाउजू, बुहारी अनि भतिजा–भतिजीहरूलाई लदाउन पाउनुभएको छ अनि आफूले पकाउनुपर्दैन, भाँडा माझ्नुपर्दैन, घरायसी काम गर्नुपर्दैन, विवाहको आवश्यकता किन पथ्र्यो र विवाह गर्नु त ? विवाह गर्ने भनेको पनि त्यही घरायसी काममा स्वास्नीलाई लदाउनकै लागि हो।’

श्रीमती घरमा छोडेर आएका पुरुषले केही कुरा राख्ने अनुमति पाए, उनले शुरुमै माफी माग्दै भने– ‘कृपया मलाई माफ गरिदिनुहोला, यदि मैले मेरो सानो बच्चालाई दूध चुसाउने हैसियत राखेको हुनेथिएँ भने उसलाई दूध खुवाएर राख्थेँ र श्रीमतीलाई तपाईंहरूका कुराकानी सुन्न पठाउने थिएँ। प्रकृतिले मलाई त्यो गुण दिएन, त्यस कारण म श्रीमतीलाई बिरामी बच्चाको हेरचाह गर्न र उसलाई खुवाइ–पिलाइ गर्नको लागि घरमै राखेर एक्लै यहाँ आउन पुगें। पक्कै पनि मेरो बाध्यतालाई यहाँहरूले बुझिदिनुहुनेछ।’ उनले यति भनिसकेपछि अघि चर्को स्वरमा कराउने महिला रातोपिरो भएकी थिइन्, भन्नचाहिँ केही भनिनन्। ती पुरुषले अगाडि थपे– ‘संसार कहाँबाट कहाँ पुगिसक्यो, हामी भने चुलोचौकाको कुरामा अधिकार खोजिरहेका छौँ, सबैभन्दा ठूलो कमजोरी महिलाको अधिकारका क्षेत्रमा काम गर्नेहरूको यही नै लाग्छ मलाई। मैले खाना पकाउँदा, भाँडा माझ्दा, बच्चाको हेरचाह गर्दा मेरी श्रीमतीको अधिकार आउँछ भने म गर्न तयार छु, गरिरहेको पनि छु तर अधिकार प्राप्त गरेर दखाउनुपर्छ। खासमा महिलालाई घरपरिवारको सही सपोर्ट र अवसरको खाँचो परेको हो, त्यतातिर ध्यान गएको खै तपाईंहरूको? के महिलाको हैसियत चुलोको भन्दा अन्यत्र छैन? चुलोचौको त जतिसुकै पढालेखा विद्वान्हरूले पनि गर्नुपर्छ, जतिसुकै गन्नेमान्ने भए पनि खाना खानै पर्छ, खानको लागि पकाउनै नपर्ने भए अलग कुरा नत्र पकाउनको लागि अधिकार खोज्नुहुन्छ भने मबाट त्यो रोनिकेवाला छैन, मेरी श्रीमतीलाई खाना पकाएर खुवाउँछु, भाँडा माझ्छु, बच्चा हेर्छु, यति गर्दा तपाईंहरूलाई महिला अधिकार सुनिश्चित भएको लाग्छ भने। मैले मेरी श्रीमतीलाई कुनै काम गर्नबाट रोकेको छैन, हरेक काममा सघाएको छु, उनी पनि केही गर्न चाहन्छिन्, मैले रोकेको छैन अनि यति गर्दागर्दै पनि के मैले उनलाई अधिकार भनेर डोकोमा बोकेर दिऊँ त?’ उनले सांकेतिक रूपमा सुनाए, ‘तपाईंहरू महिलालाई भाँड्ने काम नगर्नुस्, अधिकार र समानता भन्ने कुरा व्यवहारमा पनि भर पर्छ। महिला अधिकारका कुरा गर्ने तपाईंहरू पुरुषको आलोचना नगरेसम्म सन्तुष्ट हुनुहुन्न, किन आलोचना मात्रै गर्ने? अधिकारको लागि लड्नेहरू अधिकारमा पो केन्द्रित हुन सिक्नुपर्छ त।’

आफूलाई दलित जनजाति यस्तै संगठनमा काम गर्ने हर्ताकर्ता नै ठान्ने एक सज्जन मनुवाले चियागफमा बाहुन–क्षत्रीको सात्तो खाए। यी काठाहरूले हामीलाई कहिल्यै चान्स दिए पो अघि बढ्नु? गाउँमा टपरे शहरमा काठाहरूकै बोलवाला छ, हामीजस्ता दलित, उत्पीडितहरूले माथि जाने अवसरै पाउँदैनौं, नाक चुच्चेहरूले नै देश खाए बा, उनले निकै आक्रोश पोखे। उनले जानेसम्मका नेताको नाम पनि भने, जो सबै बाहुन नै थिए। आफू अधिकारवादी बताउने उनले बाहुनको खोइरै खने, आफूहरू किन पछि पर्‍र्यौं भन्ने कारण बाहुन–क्षत्री नै भएको उनको आरोप थियो। जति पनि गैरबाहुन–क्षत्रीका संघसंगठनहरू छन् अधिकारको टार्गेट बाहुन–क्षत्रीलाई दोष देखाउनेमै बढी केन्द्रित भएको पाइन्छ। बाहुन–क्षत्रीको भन्दा अन्य जातिको वर्चश्व हिजोका दिनमा किन हुन सकेन ? त्यतातिरको तथ्य पहिल्याएर बाहुन–क्षत्रीभन्दा अब्बल हुनेतिर सोच्नुको साटो उनीहरूकै खोइरो खन्नतिर ती अधिकारवादीको दिमाग लागिपरेका देखियो। हिजोका दिनमा के भयो, कसरी भयो भन्दा पनि अबका दिनमा हिजोका त्रुटीहरू नदोहोर्‍याउनेतिर लागिपर्ने हो भने हिजो पछि परेका या पारिएका समुदाय कोहीभन्दा कम भएर निस्कँदैनन्। हामी आफूलाई कुन वादीको भन्दा पनि असल काम गर्ने वादीको रूपमा चित्रण गर्न सिकौं, अधिकारको लागि अर्काको आलोचना मात्रै नगरौं।

‘लोकसेवा’मा यस्तो लफडा @ Universal Times Weekly


‘लोकसेवा’मा यस्तो लफडा
यमुना अर्याल (काफ्ले)
2069/7/18
अवचाँही टुप्पी बाँधेर पढेकै कारण सरकारी जागिर खाने दिन गएछन । लोकसेवा आयोगको विश्वास थियो त्यो पनि गुम्यो ’। यस पटक शाखा अधिकृतको जाँच दिने तयारीमा जुटेका बालाजुका केशव खड्काको मन शुक्रबार अमिलो भयो । उनले जतिपनि समाचार हेरे देखे सुने पढे सबैतिर एकैखालको भेटे ,� ‘लोकसेवा आयोगका उच्च पदाधिकारीले आफ्नी श्रीमती र छोरीलाई आफैले कपी चेक गरी उतिर्ण गराएको’ । उनी भन्दै थिए, ‘बेलाबेलामा सुनिन्थ्यो तर पनि पढ्नेको त� नाम निस्कन्छ नी भन्दै चित्त बुझाइयो तर काइदा यसो पो रहेछ । कतिसम्म लाजमर्दो काम ? कतिसम्म वदनियत ? लोकसेवाको इज्जत यसै गरी बेलाबेलामा गुम्दै आएको� छ ’। केशव मात्रै होइन,, हजारौँ केशवहरु यतिबेला लोकसेवा आयोगका उच्च पदाधिकारीको वदनियत देखेर मर्माहत बन्न पुगेका छन ।� विद्यालय निरिक्षक पदको तयारी गरिरहेकी� धापासीकी कोपिला न्यौपाने पनि वि.नि.कै परिक्षामा भएको यस्तो खेलप्रति नतमस्तक हुन पुगिन । ‘दुख गर्ने , रातदिन पढ्ने चाँही सोझासाझा हामीहरु पास हुने नातेदारका श्रीमती र छोरी ? यो हदसम्म लोकसेवामा हुन्छ भन्ने त लागेकै थिएन । पहिले पहिले थाहा नपाउने गरी यस्ता घटना कति भए होलान यो घटना त सार्वजनिक भयो र मात्रै थाहा भयो� , अव चाँही लोकसेवा आयोगको विश्वनीयतमा माथि शंका लाग्न थाल्यो ’। 
‘कस्ले भन्छ लोकसेवा आयोगमा सोर्सफोर्स लाग्दैन भनेर ’? तीन लाख घुस खुवाएर दुर्गमको कुनै कार्यालयबाट राजधानीको कमाई हुने माल अड्डामा पोस्टिङ पाएका एक नासु स्तरका कर्मचारीले हाकाहाकी भने । ‘सरुवाको लागि राम्रो ठाऊँमा पोस्टिङ्को लागि कतिसम्मको चलखेल हुन्छ त्यो पनि पर्दाफास हुनुपर्छ । सोझा कर्मचारीहरु मरेको म¥यै, बाठाहरुले जताबाट पनि लुटेकोलुट्यै हुन्छन निजामती सेवामा ’ दुर्गममा वर्षौ बसीसक्दा पनि सरुवा नपाएका एक खरिदार स्तरका कर्मचारीको पिडा हो यो । सरुवामा पहुँच नहुने कर्मचारी अववकाश� नपाउन्जेल एउटै कार्यालयमा हुन्छा तर बाठा कर्मचारी र पहुँच हुनेहरु कमाई हुने क्षेत्रमा छिरिहाल्छन । लिखित परिक्षामा आफैले कपी चेक गराएर पास गराएर उनीहरुमाथि कारवाही होला , अवका दिनमा यस्तो क्रम नदोहोरियोस । तर जव अन्र्तवार्ता हुन्छ त्यतिबेला पनि� लोकसेवा आयोगमा निकै नातावाद चल्दो रहेछ । अन्र्तवार्ता दिने व्यक्तिको कोही आफन्त वा चिनजानको कोही मान्छे छ भने उसले भरपुर शक्ति प्रयोग गरेर अन्र्तवार्तामा उतिर्ण गराउँदा रहेछन । स्वयम अन्र्तवार्ता दिएका परिक्षार्थीको मुखबाट सुन्नमा आएको कुरा हो यो । ‘आज मेरो ............. (कोही आफन्त) को अन्र्तवार्ता छ , सक्दो सोर्स लगाएकै हो , अन्र्तवार्ता लिने पनि चिनेकै साथी परेछन, हेरौँ अगाडी नै नाम निस्कनुपर्ने हो’ कतिपटक आफैले सुनेको कुरा हो ।� ‘लिखितमा पो सोर्स चल्दैन त� अन्र्तवार्तामा जहाँ पनि सोर्स लाग्छ’ नै यो सर्वमान्य सिद्धान्त जस्तै हो लोकसेवाको हकमा पनि यो नियम लागू भइरहेको छ एकाद ठाऊँमा बाहेक । अन्र्तवार्तामा बसेका व्यक्तिले अन्र्तवार्ता लिने कसैलाई पनि सोर्स लगाउनु नपर्ने अवस्था भए भने अलग कुरा नत्र सोर्सफोर्स चल्छ नै ।�� 
लोकसेवा आयोगका पदाधिकारी नै� राजनीतिक नियुक्ती पाएका छन भने त्यहाभित्रको परिपाटी निष्पक्ष होला भनेर कसरी विश्वास गर्न सकिन्छ ? अध्यक्ष कयोदेवी यमी नियुक्त गर्ने बेलामा पनि निकै विवाद भएकै थियो, लोकसेवा आयोगमा राजनीतिक गन्ध मिसियो भनेर । विस्तारै सेलायो, यी घटनाहरु पनि विस्तारै सेलाउने हुन की के थाहा ? साच्चिकै लोकसेवाले आफ्नो विश्वास कायम गर्ने हो भने केही काममा पक्कै सुधार गर्नुपर्छ, जस्तो परिक्षार्थीले आफ्नो उत्तर पुस्तिका हेर्न पाउनुपर्छ, उतिर्ण भएका परिक्षार्थीको कति नम्बर आयो त्यो थाहा पाउनुपर्छ । एक कक्षाको विद्यार्थीेले त कुन विषयमा कति नम्बर ल्यायो भनेर सर्टिफिकेट दिइएको हुन्छ भने उच्च माध्यमिक तह, विश्वविद्यालय तह उतिर्ण गरेर लोकसेवा आयोगको परिक्षा दिएका�� परिक्षार्थीलाई केवल नतिजा मात्रै दिइन्छ उसको नम्बर उपलब्ध गराइदैन ।� लोकसेवा आयोगले जसरी उतिर्णाक ४० कायम गरेको छ, पहिलो पत्र, दोश्रो, तेश्रो पत्रको कुल प्राप्ताङ् जोडेर सर्टिफिकेट किन दिन सक्दैन ? फलानोले एक नम्बरमा नाम निकाल्यो , फलानाको नाम निस्किएन भन्ने थाहा हुन्छ तर कति नम्बर ल्याएकोले एक नम्बरमा निकाल्यो , कति नम्बर नपुगेको हुँदा अर्कोको नाम निस्किएन कहिल्यै थाहा हुँदैन । यसरी तथ्यलाई गुमराहमा राख्ने गरेका कारण पनि शंका उब्जनु स्वभाविक हो । विद्यालयले अनुतिर्ण भएकालाई पनि सर्टिफिकेट त दिन्छ तर लोकसेवा आयोगमा यो सुविधा उपलब्ध छैन । लोकसेवा आयोगले पास फेलको मात्रै काम नगरी नम्बर उपलब्ध गराउने परिपाटी बसाल्यो र चित्त नबुझेकाहरुलाई उत्तर� पुस्तिका हेर्न दियो भने गुमेको विश्सनियता अवश्य पनि फर्कन सक्छ । 
जनमानसमा गडेको छ लोकसेवा आयोग नेपालको एकमात्र निष्पक्ष आयोग हो । लोकसेवा आयोगबाट लिइएका परिक्षा पास गरेका परिक्षार्थीहरुलाई साच्चिकै मिहिनेत गरेरै पास भएको ठानिन्छ । सरकारी कर्मचारीको तलव कम भए पनि आकर्षण भने घटेको छैन । कारण लोकसेवा आयोगको परिक्षा पास गर्न आफ्नो मान्छे चाहिदैन केवल लगाव र मिहिनेत भएपछि पुग्छ । यही विश्वास अनि आस्थाका भरमा वर्षेनी सयौँ परिक्षार्थीहरुले लोकसेवाबाट लिइने परिक्षा उतिर्ण गरी सरकारी जागिरे भएका छन । हजारौ लाखौँ परिक्षाार्थीहरु परिक्षामा भिड्ने गरेका छन । लोकसेवा आयोगको आफ्नै महत्व अनि विश्वास छ ।� विगतदेखी वर्तमानसम्मका नतिजा हेर्ने हो भने लोकसेवा आयोगमा कुनै ट्याग लागेको पाईएको छैन । बेलाबेलामा सुन्ने गरिन्छ� ‘जहाँ जागिर खान पनि आफ्ना मान्छे चाहिन्छ, सोर्स लगाउनु पर्छ, लोकसेवा आयोगको जाँच उतिर्ण गर्न सकिदैन, एउटा कसैको सोर्स नचल्ने त्यही लोकसेवा आयोग हो ’।� 
अहिले समय बदलिएको छ । लोकसेवा आयोगले पनि क्रमश आफ्नो विश्वसनीयता गुमाउँदै गएको हो की भन्ने भान पर्न थालेको छ । दुईतिन वर्ष पहिलेको कुरा हा, एक लेखक अनि निजामती सेवाका उच्च कर्मचारीकी श्रीमतीले एक नम्मबरमा शाखा अधिकृतमा नाम निकालेपछि निकै लफडा भएको थियो । तर उक्त घटना सार्वजनिक भने गरिएन । उनीसँगै परिक्षामा सामेल भएका अन्य परिक्षार्थीले कडा रुपमा आक्रोश पोखेका थिए, ‘यो पक्कै पनि श्रीमानले कपी चेक गरेकै कारण एक नम्बरमा नाम निकालेकी हुनुपर्छ ’ यो कुरा गुपचुपमा मिल्यो, लोकसेवाले जानोस उनी लेखेरै अधिकृत भइन वा श्रीमानको बाहुबलमा । त्यसको एकवर्षपछि काठमाडौमा सञ्चालन भइरहेको शाखा अधिकृतको परिक्षामा एकजना परिक्षार्थीको उत्तर पुस्तिका जाँच दिएको कोठाको बेन्चमा भेटिएको कुरा एक टेलिभिजनले सार्वजनिक गरेपछि आम नागरिकमा लोकसेवाप्रति पहिलेको जतिको लगाव हुन छाडेको हो की भन्ने अनुमान लगाउन सकिन्छ ।� 

एउटा कक्षा कोठामा दुईतीन जना गार्ड बसेका हुन्छन, बढीमा तीस पैतिस जना परिक्षार्थी परिक्षामा सामेल भएका हुन्छन । दुइतीन जना गार्ड बसेका लोकसेवाका कर्मचारीले तीस पैतिसवटा कपीको पनि जिम्मा लिन सक्दैनन भने यो भन्दा बढी लापरवाही के हुन सक्छ ? पछि टेलिभिजनबाट समाचार प्रकाशित भएपछि लोकसेवाले के ग¥यो त्यो उही जानोस । गतसालको कुरा गर्ने हो भने, इतिहाँसमा कहिल्यै नभएको घटना लोकसेवा आयोगमा घट्यो । पहिलो पटक नायव सुब्बाको परिक्षाको प्रश्नपत्र बाहि।िरयो । प्रथम पत्रको परिक्षा सञ्चालन भइरहेको अवस्थामा नियतवस हो या अनियतवस लोकसेवाका कर्मचारीहरुबाट धमाधम दोश्रोपत्रको प्रश्नपत्र बाडिँयो, एककान दुईकान हल्ला भइसकेपछि बाध्य भएर लोकसेवा आयोगले उक्त परिक्षा स्थगन गर्नुप¥यो । 
त्यही बेलामा लोकसेवा आयोगको तयारी गरिहेको विद्यार्थीहरु आक्रोश पोख्दै थिए, ‘लोकसेवा आयोगका कर्मचारीले आफ्ना आफ्न्तलाई गार्ड बसेवापत� पैसा पाउने लोभमा गार्ड राखेका हुन्छन, लोकसेवाको ल सम्म पनि थाहा नभएका गार्डहरुबाटै प्रश्नपत्र बाँड्ने बेलामा यो बदमासी भएको हो� । अव लोकसेवा आयोग पनि त्रिविवि भन्दा फरक छैन भन्ने प्रमाण हो यो’ ।� हुन पनि कति सजिलोसँग लोकसेवा आयोग पन्छियो , प्रथमपत्रको बाँड्नुपर्नेमा दोश्रो पत्रको हुन गएछ, त्यस कारण दोश्रो पत्रको परिक्षा स्थगित भयो । कति टाढा टाढासम्म परिक्षा दिन गएका विद्यार्थीहरु लोकसेवा आयोगलाई सतोसराप गर्दै अमिलो मन लिएर फर्कन बाध्य भए । गतसालकै कुरा हो, नेपालको इतिहासँसमा सबैभन्दा धेरै महिला त्यो पनि परराष्ट� मन्त्रालयमा शाखा अधिकृत भएको खवरले मिडियामा निकै स्थान पायो । यत्रतत्र चर्चा� पनि भयो उतिकै विरोध पनि भएको थियो । लोकसेवा आयोगका उच्च पदाधिकारीका आफन्तले कसरी पन्ध्रदिन बीसदिन पढेर शाखा अधिकृत भए ? भन्ने सवालमा । उतिर्ण केही शाखा अधिकृत महिला भन्दै थिए, ‘मैले बढीमा एक महिना मात्रै पँढे, बीस दिन पढेँ,’ मान्छे वर्षौदेखी घोटिएका छन उनीहरु जहाँको तँही� एक महिना बीस दिनमा त्यो पनि परराष्टको हाकिम बन्न सक्ने कस्तो क्षमता मान्छेले जिब्रै टोके । होला अब्बल क्षमता भएकाहरु छोटो समयमै धेरै प्रगती गर्न सक्छन भनेर चित्त बुझाए । 
गत वर्ष मात्रै २ लाख रुपौयाको सर्वोत्कृष्ट निजामति पुरस्कार पाएका शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्रका� कार्यकारी निर्देशक सूर्य गौतमले लोकसेवा लिखित परीक्षामा� नियम विपरित आफ्नै श्रीमतीको कपी जाँच गरी पास गराएको तथ्य फेला परेपछि अहिले निकै खैलावैला भएको छ । उनीमात्रै होइन� पूर्व शिक्षा सचिव रामस्वरुप सिन्हाले आफ्नै� छोरीको कपी जाँच गरी पास गराएको पाइएपछि लोकसेवा आयोगको प्रतिष्ठामाथिै नै प्रश्नचिन्ह उठेको हो ।� आयोगको विज्ञापन नम्बर २५८८–२५९३र०६८–६९ बाट विद्यालय निरिक्षक पदको परिक्षा दिएका� गौतम पत्नी र सिन्हाकी छोरीले परीक्षा दिएका थिए । लोक सेवा आयोग कार्यसञ्चालन निर्देशिका २०६७ को अनुसूची १९ को उत्तर पस्तिका� परीक्षण गरी गरी पठाउने अनुरोध पत्रको बुँदा नं ८ मा परीक्षणकर्ताको� कुनै नातेदारले परीक्षा दिएको भए सिलवन्दीरुपमा नै उत्तर� पुस्तिका� परीक्षण� नगरी फिर्ता गर्नुपर्ने प्रावधान छ । तर यी दुई उच्चपदस्थ कर्मचारीले ठाडै नियम उल्लघंन गरी प्रश्नपत्र परिमार्जन आफैले गरी आफैले श्रीमती र छोरीको कपी जाँच गरी बि.नी. (विद्यालय निरिक्षक) पदमा उतिर्ण गराए। अस्ति सोमबार मात्रै यी दुईका श्रीमती र छोरीले अन्र्तवार्ता दिएका थिए । भाग्य चम्किएपछि सिन्हाकी छोरी खुला , महिला र मधेशीको कोटामा नाम निकालेकी थिइन, गौतमी श्रीमती जनजाति मधेशी केही नभएका कारण खुला र महिलामात्रै नाम निकालिन । अन्य कुनै जाती भइदिएको भए गौतम पत्नीपनि सबै कोटामा त्यो पनि एक नम्बरमा उतिर्ण हुने थिइन । यत्रतत्र चर्चा भयो, ओहो , यी दुईजनाले कति पढेछन, ? सबैतिर यिनिहरुकै नाम छ । आफ्नो पढाई नै पुगेन भन्दै रातोदिन घुँडा धसेर पढ्नेहरुले चित्त बुझाए । दशैँको बेलामा वि.नि.को नियुक्तीपत्र बुझेर निकै रमाइलो गर्ने सोचेका श्रीमती गौतम र छोरी सन्हाको सपना चक्नाचुर भयो । हिजोका दिनमा भएको इज्जत र प्रतिष्ठा गुमेको छ गौतम अनि सिन्हाको� । इतिहाँसमा पहिलो पटक ठूलो रकमको पुरस्कार थमाएको अािखर अहिले यही गर्नकै लागि हो त ? इज्जतमा दाग लागेपछि त्यो फिर्ता पाउन निकै कठिन हुन्छ ।� अपेक्षा गरौँ, लोकसेवा आयोगले� आफ्नो प्रतिष्ठा नगुमाओस् ।